Orta Asyada Kurulan İlk Türk Devletleri

bilge boyu devlet eden ilk islamiyet istanbul kabul karluk macar manas orhun abideleri uygur devleti uygurlar volga yy vs..

Orta Asyada Kurulan İlk Türk Devletleri

ASYA HUN İMPARATORLUĞU

Türk dünyasının ilk devletidir.
Türk devlet geleneğinin temeli kurulmuştur.
M.Ö .58’de iç çarpışmalar görülmüştür .
48 ‘de Kuzey – Güney olarak ikiye ayrıldı .
150 ‘de Kuzey Hun’lar Batı’ya göç etti.
216’da Güney Hunlar Çin hakimiyetine girdi

GÖKTÜRK İMPARATORLUĞU

552’de Avarlar’ın yıkılması sonucu Bumin Kağan tarafından kuruldu.
Merkez Ötüken.
“ TÜRK” adıyla kurulan ilk devlet.
582’de Doğu – Batı olarak ikiye ayrıldı .
630’da Doğu , 659’da Batı Göktürk Çin hakimiyetine girdi.

2.GÖKTÜRKLER ( KUTLUK )

681’de Kutluk Kağan tarafından kuruldu.
38 harfli Göktürk alfabesi icat edildi .
Türk tarihinin ilk yazılı belgesi “ Orhun Abideleri” yapıldı .
745’te Uygurlar tarafından yıkıldı .

UYGUR DEVLETİ

745’te Kutluğ Bilge Kül Kağan tarafından kuruldu.
Merkez Karabalasagun( Ordubalık).
İlk yerleşik Türk devletidir.
Gök tanrı inancı ve Uzakdoğu dinleri de yayılmıştır.

751 Talas Savaşı’ndan sonra İslamiyet ile tanıştılar.
Karluk ,Yağma, Çiğil İslamiyeti kabul eden ilk Türk boyları.
18 harfli Uygur alfabesini kullandılar.
Kırgızlar tarafından yıkılmıştır.

KIRGIZLAR

840’ta Ötüken’de kuruldu.
Günümüze ulaşan “Manas” destanı tarihi belge niteliği taşır.
Moğollar tarafından yıkılmıştır.

SİBİRLER

Volga ‘dan Kafkaslara kadar uzanan bölgede 6.yy da kuruldu.
Bugünkü Sibirya adını buradan alır.
Avarlar tarafından yıkılmıştır.

AVARLAR

Göktürklerin baskısıyla bugünkü Macar topraklarına yerleştiler.
Sasaniler ile işbirliği yaparak İstanbul’u kuşatmışlardır.
İstanbul’u kuşatan ilk Türk boyu.
845’te franklar tarafından yıkılmıştır.

TÜRGİŞLER

Merkezi Balasagun olup Türkistan’da kuruldu.
Emevilerle mücadele etmişlerdir.
İlk para basan Türk devletidir.
Karluklular tarafından yıkılmıştır.

HAZARLAR

Kafkaslar da kurulmuştur.
Hazar Denizi adını buradan almıştır .
İslamiyet’ in Kafkaslara yayılmasını engelle mişlerdir.
Yönetici kesim Musevi, halk arasında ise her dinden insan görülmüştür.
Müslümanlarla mücadele etmişlerdir.

KARLUKLAR

Talas savaşından sonra İslamiyeti kabul eden ilk Türk boyu.
Karahanlı devletinin etnik temelini oluşturmuşlardır.

BULGARLAR

Göktürklerin yıkılmasından sonra kurulmuştur.
Hazarların baskısıyla Tuna ve İtil-Volga Bulgarları olarak ikiye ayrılmıştır.
Tuna Bulgarları Hıristiyanlığı kabul ederek Slavlar içinde eriyip yok olmuşlardır.

İtil-Volga Bulgarları Müslüman tüccarların etkisiyle İslamiyeti resmi din olarak kabul edip benliklerini koruyabilmişlerdir.
1237’de Moğollar tarafından yıkılmalarına rağmen bugün de Kazan Türkleri adıyla yaşamaktadır.

MACARLAR
Peçenek baskısı sonucu Ural-İtil’den bugünkü Macaristan’a yerleşmişlerdir.
Hıristiyanlığı benimsediklerinden Türk ırkının özelliğini koruyamamıştır.
Türk tarihi ile ilgili araştırmalar yapan “Budapeşte Türkoloji Enstitüsü”nü kurmuşlardır.

PEÇENEKLER
Oğuzların baskısıyla Aral Gölü civarında Karadeniz’in kuzeyine gelmişlerdir.
Slavlarla mücadele etmiş ve bağımsız bir devlet kuramamışlar.
11.yy da Bizans egemenliğine girerek paralı asker olarak görev yapmışlardır.
1071’de Malazgirt Savaşında Büyük Selçuklularla birleşmişlerdir.

OĞUZLAR(UZLAR)
En kalabalık Türk Boyudur.
Orta Asya’da kalan kolu Selçuklu ve Osmanlı gibi önemli devletler kurmuşlardır.
Küçük bir bölümü ise Balkanlara gelerek devlet kuramamış ancak Bizans ordusunda ücretli olarak görev yapmışlardır.
1071 Malazgirt savaşında Büyük Selçuklularla birleşmiştir.

KIPÇAKLAR(KUMANLAR)

Türk ırkının fiziki olarak en güzel boyudur.
Dede Korkut Destanı’na konu olmuşlardır.
Moğolların Türkleşmesinde etkili olmuştur.
1239’da Moğol ve Bizans etkisi ile yıkılmışlardır.

AKHUNLAR(EFTALİTLER)

Kuzey Hunların soyundandır.
Çin hakimiyetini kabul etmeyip Göktürk-Sasani toprakları arasında kuruldu.
Göktürk ve Sasani saldırılarıyla 567’de yıkılmıştır.

MÜSLÜMAN TÜRK DEVLETLERİ

KARAHANLI DEVLETİ
Bilge Kül Kadir Han tarafından merkez Balasagun olmak üzere 840’da kuruldu.
Karluk,Yağma,Çiğil boyları etnik temeli oluşturur.
İlk kervansaray örnekleri görülür.

alıntı

İslamiyet’ten Önce Orta Asya’da Kurulan Türk Devletleri – Türklerin Ana Yurdu…

İslamiyet’ten Önce Orta Asya’da Kurulan Türk Devletleri

Türkler’in İlk Ana Yurdu

Türkler’in ilk ana yurdu Orat Asya’da; Batı’da Hazar Denizi’nden Doğu’da Kingan Dağları’na, Kuzey’de Altay Dağları’ndan Güney’de Hindukuş ve Karanlık Dağları’na kadar uzanan bölgedir.

Bu bölge, coğrafi yapısı ve iklim şartlarının da elverişli olması nedeniyle Türkler tarafından Ana Yurt olarak tercih edilmiştir.

Göçebe kültürünün sonucunda şu durum ortaya çıkmıştır.

Merkezi yapı güçlenememiş,

Teşkilatçı özellik gelişememiş,

Mimari ve şehircilik ortaya çıkmamış,

Ekonomi, hayvancılığa dayalı kalmış,

Askeri yapıysa gelişmiştir.

Türkler’in Orta Asya’dan Göç Etmenlerinin Nedenleri :

Topraklarının tarıma elverişsiz olması,

Hayvanlar için otlakların yetersiz olması,

İklim koşullarının değişmesi nedeniyle kuraklık ve şiddetli kış yaşanması,

Türk boyları ve yabancı kavimlerle yapılan mücadelelerdir.

Asya Hun (Büyük Hun) Devleti

Merkez Ötügen olmak üzere Orhun ve Selenga nehirleri çevresinde kuruldu.

Tarihte bilinen ilk Türk devletidir. Devletin kurucusu ve ilk hükümdarı Teoman’dır.

Çinlilere karşı seferler yaptılar, Çinliler de bu seferleri durdurmak için Çin Seddi’ni yapmak zorunda kalmışlardır.

Teoman’ın oğlu Meta Han döneminde; diğer Türk devletlerine de örnek olacak “onluk sistem”e dayalı ilk düzenli Türk ordusu kuruldu.

Asya Hun Devleti’nin Yıkılışı

Mete Han’ın ölümünden sonra oğulları ülkeyi iyi yönetemediler.

Çin entrikaları ve bu devletle yapılan savaşlar ülkeyi zayıflattı.

İpek Yolu’nun Çin kontolüne geçmesi nedeniyle Hun ekonomisi bozuldu.

Artan Çin baskısı nedeniyle ülke iyice zayıflayarak Doğu ve Batı olarak ikiye ayrıldı.

Kavimler Göçü :

Çin baskısından kaçan Kuzey Hunları, M.S. 375′de Batı’ya göç etmeye başladılar. Hun göçleri sonunda Karadeniz’in Kuzeyi’ndeki Germen kavimleri Batı’ya göç etti. Doğu Germen kavimlerinin göçü sonucunda , Roma İmaparatorluğu, M.S. 395 tarihinde, Doğu ve Batı olmak üzere ikiye ayrıldı.

UYARI : Avrupa’ya ve Anadolu’ya ilk Türk akını bu dönemde düzenlenmiştir. Bu akınlar Anadolu’ya yerleşme ve yurt edinme amacı taşımamaktadır.

Avrupa Hun Devleti

M.S. 400′lerde başkent Etzelburg olmak üzere Avrupa Hun Devleti kuruldu. Bu sırada Hun hükümdarı Balamir’di.

Avrupa Hunları’nın en ünlü hükümdarı Attila’dır.

Attila, 447 yılında büyük bir ordu ile Doğu Roma (Bizans) üzerine yürüdü ve onları vergiye bağladı.

451 yılında Batı Roma İmparatorluğu üzerine ve 452 yılında da İtalya üzerien iki büyük sefer yaptı.

Göktürk Devleti

552′de Avarlar’a karşı isyan ederek, Bumin Kağan önderliğinde Ötügen merkez olmak üzere kuruldu.

Tarihte Türk ismini devlet isimlerinde kullanan ilk topluluktur.

Bumin Kağan’ın yerine geçen Mukan Kağan zamanında devlet en parlak dönemini yaşadı.

İstemi Yabgu döneminde Bizans ile Sasani Devleti’ne karşı büyük mücadeleler yapıldı.

Göktürk Devleti, Çin entrikaları sonucu, 582 yılında Doğu ve Batı Göktürkler olarak ikiye ayrıldı.

UYARI : Bu dönemde İpek Yolu, Göktürk, Sasani ve Bizans Devletleri’ni karşı karşıya getirmiştir. İlk Türk-Bizans ittifakı Sasaniler’e karşı bu dönemde olmuştur (571). Hedef doğu-batı ticaretini ele geçirmektir.

II. Göktürk (Kutluk) Devleti

682 yılında Kutluk Kağan önderliğinde kuruldu.

Ünlü hükümdarları Bilge Kağan döneminde, vezirleri Kültigin ve Tonyukuk ile birlikte, en parlak dönemlerini yaşadılar.

Bilge Kağan’ın ölümünden sonra zayıflayarak Basmil, Karluk ve Uygurlar’ın isyanı sonucu yıkıldılar.

UYARI : Türk tarihinin ve Türk edebiyatının ilk yazılı kaynağı olarak kabul edilen Orhun yazıtları bu dönemde yazılmıştır. Bu yazıtlarda Göktürk Tarihi ve Türk Uygarlığı hakkında önemli bilgiler verilmektedir.

Uygur Devleti

Yerleşik yaşamı benimseyen ilk Türk topluluğudur.

Budizm ve Maniheizm’i benimsediler.

Çin’den sonra matbaayı geliştirerek ikinci kez kullanılan ve hareketli harfleri icat ettiler.

840 yılında Kırgız Türkleri tarafından yıkıldılar.

UYARI : Budizm ve Maniheizm Uygurların hem mimari alanında hem de savaşçı özelliklerini kaybetmelerinde etkili olmuştur.

Kırgızlar, Uygurları yıkarak Türk yurdunun Moğollar’ın eline geçmesine neden olmuşlardır. Bu yüzden Türk tarihinde olumsuz anılmışlardır.

Avarlar

En ünlü hükümdarları Bayan Kağan döneminde Doğu Roam İmparatorluğu üzerien bir çok sefer yaptılar.

Sasanilerle birleşerek ilk defa İstanbul’u kuşattılar fakat ele geçiremediler.

Hristiyanlığı kabul eden Türk topluluklarındandırlar.

istanbul’u ikinci defa kuşattılar fakat bundaki başarısızlıkları zayıflamalarına sebep oldu ve 805 yılında Franklar’ın saldırısı sonucunda yıkıldılar.

UYARI : İslamiyet’i kabul eden boylar bugünkü Kazan Türklerinin temelini oluşturur.

Bulgarlar

Orta Asya’dan ve Oğuzlar’dan koparak Batı’ya göç eden kabilelerin birleşmesiyle oluştular.

Bir kısım Bulgar Türkleri Volga Nehri çevresine gelerek İdil (Volga) Bulgar Devleti’ni kurdular. Bu devlet 1236 yılında Altın Ordu Devleti tarafından yıkıldı.

Türk boylarına gelen diğer Bulgar Türkleri burada Tuna Bulgar Devleti’ni kurdular. Tuna Bulgarları zamanla Slavlaşarak ve IX. yüzyılda da Hristiyanlığı kabul ederek tarih sahnesinden silindiler.

Hazarlar

Hazar Türkleri tarafından Karadeniz’in kuzeyi ile Kafkaysa arasında kuruldu.

Hz. Ömer ve Hz. Osman zamanında İslam ordusu ile mücadele ettiler.

Hazar Türkleri, Museviliği kabul eden ilk Türk topluluğu olduklarından İslamiyet’in Avrupa’da yayılmamasında etkili oldular.

UYARI : Museviliği daha çok merkez yönetiminde bulunanlar kabul etmişlerdir. Halk arasında ise daha çok Hristiyanlık, Müslümanlık ve Şamanizm görülür.

Macarlar

Macar boyları Peçenek baskısı sonunda bugünkü Macaristan’a yerleştiler.

Avrupa’nın batısına ve güneyine akınlar yaptılar.

995 yılında Germen Kralı’nın karşı akını sonucunda büyük yenilgi aldılar.

Bu tarihten itibaren yavaş yavaş Hristiyanlaşarak kültürel özelliklerini kaybettiler.

UYARI : Macarlar, Hristiyanlığın Katolik mezhebini benimseyen tek Türk boyudur. Dinlerindeki değişim devlet yapılarına yansımış, boylar birliğine dayalı siyasi yapıdan, krallık sistemine dayalı bir yapıya geçmişlerdir.

macarlar aynı zamanda, Germenlerin Balkanlara inmesi ve Balkanlardaki Slavlarla kuzeydeki Slavların birleşmesini engellemişlerdir.

Peçenekler

Göktürk ve Uygur hakimiyetinde yaşadıktan sonra, X. yüzyılda Batı’ya göç ettiler. Macar ve Rus tarihinde etkili oldular.

XI. yüzyılda Hristiyanlığı kabul ettiler.

Malazgirt Savaşı’nda Oğuzlarla birlikte Bizans ordusuda yer aldılar.

1091 ‘de Kıpçaklarla yaptıkları bir savaşta yenildiler ve giderek dağıldılar.

UYARI: Peçenekler, Bizans ordusunda ücretli asker olarak görev almıştır. Bizans, Peçenekler’in bazılarını da Anadolu’ya yerleştirmiştir.

Kıpçaklar (Kumanlar)

Kıpçaklar, XI. yüzyılın başlarında Moğollar’ın baskısıyla Orta Asya’dan göç ederek Doğu Avrupa’ya geldiler.

Ruslarla büyük mücadeleler sonucunda Ruslar’ın Karadeniz’e inmelerini engellediler.

Zamanla ortadan kalktılar.

UYARI : Kıpçakların Seyhun Irmağı boylarında Oğuzlarla yaptıkları savaşlar, Dede Korkut Hikayeleri’ne konu olmuştur.

Oğuzlar

Oğuzlar başta Selçuklu ve Osmanlı olmak üzere daha bir çok Türk devletinin kurucuları olarak bilinirler.

Göktürk Devleti yıkıldıktan sonra Uygurların hakimiyeti altına girdiler.

Uygurların yıkılmasından sonra başkent Yenikent olmak üzere devlet kurdular.

Malazgirt Savaşı’nda, Bizans ordusunda yer aldılar.

UYARI : Oğuzların tarihte büyük devletlerin kuruluşunda etkili olmaları Türk toplulukları içinde en önemli boy kabul edilmelerine neden olmuştur. Türk toplulukları içinde İslamiyet’i kabul eden Oğuzlara “Türkmen” denilmiştir.

Uzların bir kısmı Hristiyanlığı kabul ederek Hristiyanlaşmışlar, Kafkasya’nın güneyine inen diğer bir kısmı ise İslamiyet’i kabul ederek Müslümanlaşmışlardır.

Türgeş Devleti

I. ve II. Göktürk Devletleri hakimiyetinde yaşadıktan sonra VII. yüzyılda Balasagun merkez olmak üzere devletlerini kurdular.

Sulu Kağan önderliğinde Emevilerle uzun yıllar mücadele ettiler.

Yerleşik yaşamı benimsediler ve tarihte parayı kullanan ilk Türk topluluğu oldular.

766 yılında Karluklar tarafından hakimiyetlerine son verildi.

UYARI: İslamiyet’in Orta Asya’da yayılmasını bir süre engellemişler böylece Orta Asya Türkleri’nin Araplaşmasını önlemişlerdir.

Karluklar

VI. yüzyılda Doğu Göktürk Devleti’ne bağlı olarak, Altay Dağları’nın batısında Kara İrtiş Nehri boylarında yaşadılar.

Talas Savaşı’nde Müslümanlar’ın tarafını tutarak Orat Asya’nın Çinlileşmemesinde önemli rol oynadılar.

Talas Savaşı’ndan sonra İslamiyet’i kabul ederek Müslüman olan ilk Türk boylarından biri oldular.

Sabirler

Ural Dağları’nın Güneyineve Kuzey Kafkasya’ya yerleştiler.

VI. yüzyıldan itibaren Doğu Avrupa’ya kadar inerek bu bölgedeki Bizans ve Sasani Devleti ile mücadele ettiler.

557 yılında Avarlarla yaptıkları savaşta yenilip, bu tarihten itibaren gittikçe zayıflayarak tarih sahnesinden silindiler.

Sibirya bölgesi, Sibirlerin bu bölgede yaşamalarından dolayı bu adı almıştır.

Türklerin İlk Yurdu Ve İlk Türk Devletleri

TÜRKLERİN İLK YURDU ve İLK TÜRK DEVLETLERİ

1. Türklerin İlk Yurdu

Türklerin ilk yurdu Orta Asya’dır. Türklerin yaşadığı ilk yerlerin bugünkü Baykal gölü, Yenisey ve Obi nehirleri ile Gobi çölü arasındaki bölge olduğu kabul edilmektedir.

Türklerin Orta Asya’daki yaşayışlarını yeryüzü şekilleri, iklim ve bitki örtüsü belirlemiştir. İlk yurdun bozkırlarla kaplı olması Türklerin genelde göçebe bir yaşam sürmelerine ve hayvancılıkla uğraşmalarına neden olmuştur. Yaşamlarında atın önemli bir yeri vardır. Türklerin dayanıklı, hızlı, teşkilatçı ve savaşçı bir millet olmalarında yaşadıkları yerlerin coğrafi şartları ile atı evcilleştirmiş olmalarının önemli bir yeri vardır.

2. Türklerin Yerleştikleri Bölgeler

Orta Asya’da iklimin değişmesi, giderek karasallaşan iklim, kışın aşırı soğuklara, yazın da şiddetli sıcaklara neden olmuştur. Bu durum çölleşmenin artmasına, su kaynaklarının kurumasına, otlakların azalmasına, salgın hastalıkların yaygınlaşmasına yol açmıştır. Bölge artan nüfusun ihtiyacını karşılayamaz hale gelmiştir. Otlaklar yüzünden boylar arasında çatışmalar artmıştır.

Ayrıca Çin ve Moğol baskısı da artmıştır. Bütün bunlar Türklerin bir kısmının Orta Asya’dan Avrupa, Ön Asya, Hindistan gibi bölgelere göç etmelerine neden olmuştur.

Göç eden Türkler gittikleri yerlerde büyük devletler kurmuşlar, Türk kültürünü yaygınlaştırmışlardır. Başta madenlerin işlenmesi olmak üzere askerlik, devlet teşkilatı gibi konularda hakim oldukları yerlerdeki ulusları etkilemişlerdir.

3. İlk Türk Devletleri

a. Büyük Hun (Asya Hun) Devleti

Bilinen ilk Türk devletidir. Bilinen ilk hükümdarı Teoman’dır. Mete, zamanında en parlak dönemini yaşamıştır. Mete onlu sisteme göre son derece disiplinli ve kuvvetli bir ordu kurmuş, Orta Asya’daki bütün Türk boylarını ilk kez bir bayrak altında toplamıştır. Çin’i vergiye bağlamış, İpek Yolu’na hakim olmuştur. Çinliler Hun akınlarını durdurmak için Çin seddini yapmışlardır.

Mete’den sonra bir süre gücünü devam ettiren Hun Devleti, Çin entrikaları sonucu zayıfladı. Çinlilerin kışkırtmaları sonucu Hun beyleri birbirleri ile savaşmaya başladılar. Çinlilerin “böl ve yönet” anlayışı sonucunda devlet Kuzey ve Güney Hunları olarak ikiye ayrıldı. Önce Kuzey Hun Devleti, sonra da Güney Hun Devleti, Çinliler tarafından yıkıldı.

b. Kavimler Göçü ve Avrupa Hun Devleti

Çin egemenliğine girmek istemeyen Hunların bir kısmı yurtlarını terk ederek batıya doğru göç ettiler. Hakan Balamir komutasında Avrupa’ya giren Hunlar önlerine çıkan kavimlerin bir bölümünü egemenlikleri altına aldılar.

Bazı kavimler ise daha batıya doğru göç ettiler. Tüm Avrupa’yı etkileyen bu göç dalgasına “Kavimler Göçü” dendi. Kavimler Göçü sonunda;

Avrupa’nın bugünkü etnik ve siyasi yapısı oluştu. Bugünkü Avrupa devletlerinin temelleri atıldı.

Avrupa’da büyük karışıklıklar yaşandı. Roma İmparatorluğu zayıfladı. Önce doğu ve batı olarak ikiye ayrıldı. Ardından Batı Roma yıkıldı.

Derebeyliklerin ortaya çıkmasına yol açtı

İlk Çağ’ın sonu, Orta Çağ’ın başlangıcı oldu.

375′te Avrupa’ya giren Hunlar Macaristan merkez olmak üzere Avrupa Hun İmparatorluğu’nu kurdular. Önce Bizanslılarla mücadele ederek vergiye bağladılar, daha sonrada Batı Roma ile savaştılar.

Atilla zamanında en parlak dönemini yaşayan Avrupa Hun Devleti onun ölümünden sonra zayıfladı. Tahta geçenler ülkeyi idare edemediler. Zaten nüfus olarak azınlıkta kalan Hunlar bağlı ulusların isyan etmesiyle dağıldı (469).

c. Göktürk Devleti

552′de Avarları yenen Bumin Kağan tarafından kuruldu. Merkezi Ötüken’di. Kardeşi İstemi’yi batı illerine Yabgu tayin eden Bumin kendisi büyük kağan olarak doğu illerini yönetmeye başladı. Bumin’in yerine geçen Mukan Kağan zamanında Çin’i vergiye bağlayarak en parlak dönemini yaşayan Göktürkler onun ölümünden sonra zayıflamaya başladılar. Çinlilerin de kışkırtmasıyla devlet Doğu ve Batı Göktürk Devleti olarak ikiye ayrıldı.

Çinliler önce Doğu, sonra da Batı Göktürk Devleti’ni kendilerine bağladılar.

Çin esaretine alışamayan Türkler sık sık isyanlar çıkardılar. Sonunda Kutluk Kağan Göktürkleri yeniden bağımsızlığına kavuşturdu (682). II. kez kurulan Göktürk Devleti (Kutluk Devleti) en parlak dönemini Bilge Kağan zamanında yaşadı.

Bilge Kağan’a yönetimde, kardeşi Kül Tigin ve vezir Tonyukuk yardımcı oldu. Bilge Kağandan sonra devlet zayıfladı. 744′te Basmıl, Karluk ve Uygur Türkleri birleşerek Göktürk Devleti’ne son verdiler. Göktürkler tarihte Türk adıyla kurulmuş ilk devlettir.

İlk Türk alfabesini kullanmışlar, Türk tarihi ve edebiyatıyla ilgili ilk yazılı eserleri meydana getirmişlerdir. Hunlardan sonra Türk boylarını ikinci kez bir bayrak altında toplamışlardır.

d. Uygur Devleti

Göktürk Devleti’nin yıkılmasından hemen sonra 745′te Kutluk Bilge Kül tarafından kuruldu. Başkenti Karabalasagun idi. Devlet 840′ta Kırgızların saldırıları sonucu yıkıldı. Uygurlar yurtlarını terk ederek Çin’in Kansu bölgesiyle bugünkü Doğu Türkistan’da Turfan bölgesine yerleştiler. Burada şehir devletleri halinde yaşayan Uygurlar, Cengiz Han zamanında Moğollara bağlandılar.

Uygurlar Mani ve Budizm dinlerini benimsemişlerdi. Bu dinler et yemeyi yasakladığından Uygurlar hayvancılığı bırakıp tarım ve ticaretle uğraşmaya başladılar.

Bu durum yerleşik hayata geçmelerine neden olmuştur. Ayrıca bilim, sanat ve mimari alanında da önemli ilerlemeler sağlamışlar, günümüze birçok eser bırakmışlardır.

4. İlk Türk Devletlerinde Kültür Ve Uygarlık

a. Devlet ve Memleket Yönetimi

İlk Türk devletlerinin başında kağan, hakan, han gibi unvanlar kullanan Tanrı tarafından görevlendirildiğine inanılan, geniş yetkilere sahip bir hükümdar bulunurdu. Hükümdara, kurultay adı verilen bir meclis yardımcı olurdu.

Kurultaya hükümdar ailesi, boy beyleri, devlet ileri gelenleri ile hükümdarın eşi hatun (katun) katılırdı. Kurultayda askerlik, savaş, barış,vergiler gibi önemli devlet işleri görüşülürdü. Alınan kararlar hükümdar tarafından onaylanırsa yürürlüğe girerdi.

Ülke, hükümdar ailesi tarafından paylaşılarak yönetilirdi. Hükümdar ailesinden olan bütün erkeklerin hükümdarlık hakkı bulunurdu. Bu durum devletin çabuk yıkılmasına neden olmuştur.

Ülke töreye göre yönetilirdi. Töre Türk gelenek görenekleriyle hükümdarın koyduğu kanunlar ve kurultayda alınan kararlardan oluşurdu. Cezalar genelde sert olup hapis cezaları pek verilmezdi.

Türk devletlerinde ordu ve askerlik önemliydi. Ordu Mete zamanında uygulanan onluk sisteme göre düzenlenirdi. Disiplin çok önemliydi. Ordunun tamamına yakını atlıydı. Bu nedenle seferde ve savaşta çok hızlı hareket ederlerdi.

b. Din ve İnanış

Türkler arasında Şamanizm inancı yaygındı. Ölüler için Yuğ denilen törenler yaparlardı. Öldükten sonra yaşamın devam ettiğine inanılırdı. Bu nedenle ölünün bazı eşyaları yanına konulurdu.

Ölen kişinin mezarı çevresine öldürdüğü düşman kadar Balbal denilen taş dikilirdi. Uygurlar zamanında Mani ve Budizm dinleri de Türkler arasında yaygınlaşmıştır.

c. Sosyal ve Ekonomik Yaşam

Türkler başlangıçta göçebe bir yaşam sürüyor, hayvancılıkla geçiniyorlardı. Uygurlar zamanında halkın önemli bir kısmı yerleşik yaşama geçti.

Türklerde aile toplumun temeliydi. Bir çadır halkı aileyi oluştururdu. Genelde anne, baba ve çocuklardan oluşurdu. Türklerde tek eşle evlilik esastı. Devlet yönetiminde olduğu gibi sosyal yaşamda da Türk töresi geçerliydi. Türklerde sınıf ayrılığı yoktu. Köle sınıfı da oluşmamıştır.

Türkler başlangıçta hayvancılıkla uğraşmışlardır. Bunun yanında göl ve ırmak kenarlarında tarım da yapılır, buğday, arpa, mısır gibi tarım ürünleri yetiştirilirdi.

Uygurlar zamanında yerleşik yaşama geçişin hızlanması tarım ve ticaretin hızlanmasına ve yaygınlaşmasına yol açmıştır. Türkler ticarete de önem vermişler, İpek Yolu’na hakim olmak için sık sık Çinlilerle savaşmışlardır.

d. Yazı, Dil ve Edebiyat

Türkler Göktürkler dönemine kadar kendi yazılarını kullanmamışlardır. Göktürkler ilk Türk alfabesini bulup kullanmışlardır. En önemli eserleri Türk tarih ve edebiyatının ilk yazılı örnekleri olan Orhun Kitabeleri’dir.

Uygurlarında kendilerine ait bir alfabeleri vardır. Uygurlar matbaanın ilkel şeklini bularak kitap basmışlardır.

Türklerde sözlü edebiyat da çok gelişmişti. Özellikle destanlar önemli bir yer tutardı.

e. Bilim, Sanat ve Mimari

Türklerin ilk dönemlerinde bilimsel çalışmalar yaptığı pek bilinmemekle birlikte On İki Hayvanlı Türk Takvimini bulup kullanmaları onların astronomi bilimine ilgi duyduklarının kanıtıdır.

Uygurlar zamanında bilim alanında önemli ilerlemeler sağlanmıştır. Uygurlar pamuktan kâğıt yapmışlar, matbaanın ilkel şeklini bulmuşlardır.

Türkler başlangıçta göçebe bir yaşam sürdüklerinden sanat eserlerini genelde taşınabilir malzemelerden yapıyorlardı. Kemerler, silahlar, at koşum takımları, kılıçlar, halı ve kilim dokumaları bunların başlıcalarıydı.

Uygurlar zamanında yerleşik yaşama geçilince saraylar, tapınaklar, evler yapıldı. Bunların içi çeşitli resim ve heykellerle süslendi.

Dokumacılık, demircilik ve halıcılık Türklerin geliştirdikleri el sanatlarıdır.

Orta Asyada Kurulan İlk Türk Devletlerinin Kültürleri – Ödev

orta asyada kurulan ilk türk devletlerinin kültürleri

Orta Asya Ve Yakın Doğuda Kurulan Diğer Türk Devletleri

1. Moğol İmparatorluğu (1196 – 1227)

- 1196 yılında Cengiz ismini ve Han unvanını alan Timuçin tarafından Orta asya’daki dağınık Moğol kabilelerini bir çatı altında birleştirerek kurulmuştur.

- Cengiz Han ölmeden önce devleti dört oğlu arasında paylaştırmış ve onun ölümünden sonra devlet dört parçaya ayrılmıştır.

1. Altın Orda (1227 – 1502): Cengiz Han’ın torunu Batu Han tarafından B. Sibirya’dan Karadeniz’in kuzeyine kadar olan bölgede kuruldu.

2. İlhanlılar (1256 – 1336): Cengiz Han’ın torunu Hülagü tarafından İran’da kurulmuştur.

3. Çağataylar (1227 – 1369): Cengiz Han’ın oğlu Çağatay tarafından Doğu Türkistan’da kurulmuştur.

4. Kubilay Hanlığı (1280 – 1368): Cengiz Han’ın torunu Kubilay tarafından Pekin merkez olmak üzere Çin’de kuruldu.

*

Kubilay Hanlığı’nda diğer 3 hanlığın aksine İslamiyet yerine Budizm ve Hıristiyanlık yayılmış ve Kubilay hanlığı zamanla Çinleşmiştir.

2. Timur İmparatorluğu (1369 – 1507)

*

-Timur tarafından Çağatay hanlığı toprakları üzerinde kuruldu.
*

-Rusya’ya iki sefer yaparak Altın Orda Devletini yıktı.
*

-Altınorda toprakları üzerinde: Kazan,Kırım,Astırhan,Sibir Kasım ve Nogay Hanlıkları kuruldu.
*

-1402 Ankara Savaşı’nda Osmanlı Devleti’ni büyük bir yenilgiye uğrattı.
*

-Uluğ Bey, Ali Kuşçu, Cemşid devrin önemli ilim adamlarındandır.
*

Timur Devleti Özbekler tarafından yıkıldı.

3. Babürşahlar Devleti (1526 – 1858)

*

-Özbeklerin Timur İmparatorluğu’nu yıkması üzerine Hindistan’a çekilen Babür Şah tarafından kurulmuştur.
*

-Türk İslam devletidir. Toprakları sömürge olarak İngilizlerin hedefi haline gelir.
*

-1858’de İngiliz saldırıları sonucu yıkılmıştır.
*

-Taç Mahal en güzel mimari eserleridir.
*

-Şah Cihan tarafından eşi için yaptırıldı.

4. Harzemşahlar (1097 – 1231)

*

-Hazar Denizi ile Aral Gölü çevresinde Atsız ve oğlu İl Arslan tarafından kuruldular.
*

-Büyük Selçuklu Devleti yıkılınca bağımsız hale gelen Harzemşahlar’ın en parlak dönemi Alaaddin Tekiş devridir.
*

-Ahlat bölgesine hakim olmak için Anadolu Selçuklu hükümdarı Alaaddin Keykubat’la mücadele eden Celaleddin Harzemşah 1230 Yassı çemen Savaşını kaybetmiş ve bu durum devletin zayıflamasına neden olmuş. Daha sonra 1231’de Moğollar bu devlete son vermişlerdir.

5. Eyyubiler (1174 – 1250)

*

-Selahaddin Eyyubi tarafından Mısır’daki Fatımî Devletine son verilerek kurulmuştur.
*

-Selahaddin Eyyubi Haçlılara karşı savaşarak Kudüs’ü Haçlıların elinden kurtarmıştır. (III. Haçlı Seferi 1187 Hıttin Savaşı)
*

-Selahaddin Eyyubi vefatından sonra devlet zayıflamış ve Aybeg tarafından 1250 yılında yıkılarak yerinde Memlüklü Devleti kurulmuştur.

6. Memlüklüler (1250 – 1517)

*

-Aybeg tarafından Mısır’a Eyyubi Devletine son verilerek kurulmuştur.
*

-Sultan Kutuz 1260 Aynı Calut Zaferiyle Moğolları ilk kez yenilgiye uğratmış ve Moğol ilerleyişini durdurmuştur.
*

-Devlet en parlak devrini Sultan Baybars döneminde yaşamıştır.
*

-Halkı Arap yöneticileri ise Türk tür.
*

-Memlüklüler’de her emirin sultan olma hakkı vardı,yani Kut anlayışı yoktur.
*

-Osmanlı Padişahı Yavuz Sultan selim tarafından 1517 Ridaniye Savaşı ile ortadan kaldırıldılar.
*

-Memlüklüler 14. ve 15. yy ’ın ilk yarısında Türk İslam dünyasının en güçlü devleti olma özelliğine sahip olmuşlardır.

7. Karakoyunlular (1365 – 1469)

*

-Doğu Anadolu’da Erzurum’dan Musul’a kadar olan bölgede Bayram Hoca tarafından kurulmuştur.
*

-Bu devlet Azerbaycan’ın İslamlaşmasında önemli Rol oynamıştır.
*

-Akkoyunlular tarafından yıkılmışlardır.

8. Akkoyunlular (1402 – 1502)

*

-Merkez Diyarbakır olmak üzere kurulmuştur. (Kara Yülük Osman Bey tarafından)
*

-Uzun Hasan döneminde merkez Tebriz’e taşınmıştır.
*

-Uzun Hasan dönemi devletin en parlak devridir.
*

-Karaman oğulları’yla işbirliği yapan Uzun Hasan Osmanlı topraklarına saldırmış. Bunun üzerine Fatih Sultan Mehmed bu devlet üzerine sefere çıkarak 1473 Otluk beli Savaşında mağlup etmiştir.
*

-1502’de Safevi hükümdarı Şah İsmail bu devlete son vermiştir.

TÜRKİYE TARİHİ

-Türkiye tarihi Oğuz Türklerinin B. Selçuklu yönetiminde 11. yy’dan itibaren (Çağrı Bey’in 1018’deki Anadolu seferi) Anadolu’ya girişi ile başlar ve günümüze kadar devam eder.

Bu dönem başlıca beş devreye ayrılmıştır.

A. ilk Beylikler Döneme (1071 sonrası)

B. Anadolu Selçuklu Dönemi

C. Anadolu’da İkinci Beylikler Dönemi

D. Osmanlı İmparatorluğu Dönemi

E. Türkiye Cumhuriyeti Dönemi

Sponsorlu Bağlantılar
Aramalar: orta asyada kurulan ilk türk devletleri vikipedi orta asyada kurulan ilk türk devletleri avrupada kurulan türk devletlerinin benliklerini kaybederek slavlaşmalarının nedeni orta asyada HATUN nedir orta asyada kurulan ilk türk islam devletleri kronolojisi
Etiketler:orta asyada kurulan türk devletleri orta asyada kurulan ilk türk devletleri orta asya türk devletleri orta asya da kurulan türk devletleri asyada kurulan ilk türk devletleri orta asyada kurulan devletler orta asyadaki türk devletleri orta asyada kurulan ilk türk devleti orta asya kurulan türk devletleri asyada kurulan ilk türk devleti ilk türk devletleri orta asya da kurulan ilk türk devletleri orta asya da kurulan ilk türk devleti orta asyada kurulan türk devletleri ni orta asyada kurulan turk devletı malazgirt savaşından sonra ilk türk beylikleri ansiklopedik orta asyada kurulan türk devletler orta asyada yaşayan türk devletleri orta asyada yaşayan eski türk devletleri asyada kurulan ilk türk
Asya'da Yılın Futbolcusu: Yılın Asyalı Futbolcusu ödülü 1988'den beri Asyalı en iyi futbolcuya verilmektedir. 1994'e kadar resmi olmayan bu ödüller 1988 - 1991 arasında ödülü Uluslararası Futbol Tarihi ve İstatistikleri Federasyonu tarafından vermiştir, 1994'ten bu yana ödüller Asya Futbol Konfederasyonu tarafından verilir.
Asya'daki Yahudi tarihinin listesi: Asya'daki Yahudilerin tarihi aşağıdaki listedeki bölgelerin tarihlerine göre bölünmüştür:
Asya'daki en uzun binaların listesi: Bu liste Asya'daki gökdelenlerin listesidir. Binalar en az 240 m uzunluğundadır. En yüksek bina Burj Khalifa'dir ve 828 m uzunluğundadır.
Asya'daki Dünya Mirasları: # Cam'daki Minare ve Arkeolojik Kalıntılar (2002) (T)
Asya'daki hastaneler listesi: Bu Asya'daki her bir ülkede bulunan hastaneler listesidir.
Türkiye: Türkiye veya resmî adıyla Türkiye Cumhuriyeti (), başkenti Ankara olan ve Eski Dünya karaları denilen Avrupa, Asya ve Afrika kıtalarının birbirine en çok yaklaştığı noktada bulunan ülke.
Türkiye'nin köyleri: Türkiye'nin köyleri, Türkiye'de kırsal nüfusun yaşadığı yerleşme birimlerinden köy kanununun uygulandığı ve köy olarak tarif edilen sayısı 2010 verilerine göre 34.247'dir.
Karasal iklim: Karasal iklim: Kıtaların orta kesimlerinde deniz etkisinden uzak yerlerde, ve Kuzey Yarımküre'de etkili olan iklim çeşitidir.
Türkiye'de Karadeniz iklimi: Karadeniz iklimi (Okyanusal İklim veya Ilıman Deniz İklimi) asıl olarak Karadeniz Bölgesi'nde ve Marmara Bölgesi'nde Karadeniz kıyılarında ve Kuzey Anadolu Dağları'nın Karadeniz’e bakan yamaçlarında görülür.
Türkler: Türkler veya Türkiye Türkleri, çoğunlukla Türkiye ve Osmanlı İmparatorluğu'nun eski topraklarında yaşayan, Türk halkıdır.

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayınlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir