Ses Olayları Vikipedi

biten ek hac har millet ot tank yani zonguldak Ses Olayları Vikipedi Ses Benzeşmesi ses olayları ses olayları vikipedi ses benzeşmesi ..

Ses Olaylari

Sözcük sonlarında Kullanım:
Türkçe kelimelerin sonunda b,c,d,g harfleri bulunmaz. Bu nedenle dilimize giren ve sonunda b,c,d,g harfi bulunan kelimelerin sonundaki bu harfler sertleşir.
(b – p , c – ç, d – t, g – k dönüşme olur. ) Örnek : harab …harap
Özel Durumlar : 1. Bu kural,bazı tek heceli kelimelerde anlam değişmesine yol açacağı için uygulanmaz Örn.: Ad : isim …. at : bir hayvan
(hac…haç, öd…öt, od…ot)
2.Dilimizde bazı tek heceli kelimeler –ğ ile bitebilir. Bunun dışında Türkçe sözcüklerin sonunda –ğ bulunmaz. (Yağ, dağ, sağ, çağ, bağ….)

1.ÜNSÜZ YUMUŞAMASI (SERT SESSİZLERİN YUMUŞAMASI)
(Ünsüz değişimi / Ünsüz Değişmesi )

Sonunda p-ç-t-k harfleri (süreksiz-sert) bulunan kelimelere ünlü ile başlayan bir ek getirildiğinde sert olan p-ç-t-k harfleri yumuşar. Yani b,c,d,g (ğ) ‘ye dönüşür. Bu kurala ünsüz yumuşaması denir. Örnek : Kitap … Kitap – ım ….Kitabım
Ahenk-e …ahenge, sağlık-ı…sağlığı
Özel Durumlar:
1. Tek heceli kelimelerin çoğunda yumuşama olmaz. Örnek: İç – imiz…içimiz.
2. Tek heceli kelimelerin bazısında ise yumuşama olur. Örnek: Kap-ın…kabın
3. Özel isimlerde kesinlikle yumuşama olmaz. Örnek: Ürgüp’ e, Zeynep’in
4. Dilimize Batı ve Doğu dillerinden girmiş birçok kelimede yumuşama olmaz. Örnek : Devlet-imiz, Tank-ın, Hukuk-un, Hürriyet-imiz, Sanat-ın, Millet-in
5. Fiil kök veya gövdelerine çeşitli yapım ekleri getirilerek türetilen bazı kelimelerde yumuşama olmaz. Örnek: Taşı-t-ımız, Kon-u-t-un
DİKKAT : Ünsüz yumuşaması kuralına uymayan kelimeleri, yumuşatarak yazmak yanlıştır. Örnek: Zonguldak’a gittik (Doğru), Zonguldağ’a gittik. (Yanlış)

2.ÜNSÜZ BENZEŞMESİ (ÜNSÜZ SERTLEŞMESİ)

P, ç, t, k, f, h, s,ş harfleri ile biten bir kelimeye c, d, g harfleri ile başlayan bir ek gelirse, ekin başındaki yumuşak harfler sertleşir. Buna göre; c-ç, d-t, g-k olur.
Örnek: Kebap-cı…kebabçı, Yavaş-ca…yavaşça, Ayak-cak…ayakçak, ayak-da…ayakta, yurt-dan…yurttan, ses-deş…sesteş, yap-dı…yaptı, aç-dır…açtır, at-gı…atgı, seç-gin…seçkin, çalış-gan…çalışkan, kıs-gaç…kıskaç…

NOT : Bu kural, sayıların rakamla yazılışlarında da geçerlidir. Buna göre rakamlar okunur ve okunuşu p, ç, t, k, f, h,s, ş harflerinden biriyle biterse, ekler de sertleşir. Buna uyulmazsa yazım yanlışı yapılmış olur.
Örnek : Saat 3’de geldim. (Yanlış), Saat 3’te geldim (Doğru)

Özel Durumlar:
1. Bazı birleşik kelimelerin bu kurala uymadığı görülür : Dikdörtgen, Akciğer…
2. Bazı matematik terimlerinin bu kurala uymadığı görülür: Üçgen, beşgen..
3. –De, da bağlacı, başlı başına bir kelime olduğu için p, ç,t,k,f,h,s,ş harfleriyle biten kelimelerden sonra gelse bile sertleşme kuralına uymaz. Zaten de, da bağlacını –d, -d ekinden ayıran en önemli özelliklerden biri de budur.
Örnek: Gitsek de olur, gitmesek de..

3.ÜNLÜ DARALMASI (DARLAŞMA)
Bir kelimede düz-geniş ünlülerden (a, e) sonra –yor eki gelirse, bu ünlüleri darlaştırarak –ı-i-u-ü ‘ye dönüştürür. Geniş olan ünlülerin daraldığı için bu kurala ünlü daralması denir.
Örnek : Yazma-yor…yazmıyor, anla-yor…anlıyor, hopla-yor…hopluyor.
Dilimizde birçok yerde, yanlış ünlü daralması da yapıldığı görülür. Kaynaştırma harflerinden y’den önce gelen a, e ünlüleri konuşmada daralabilir. Ama bu daralma yazıda gösterilmemelidir. Almayan (Doğru)… Almıyan (Yanlış), Bekleyecek (Doğru)…Bekliyecek (Yanlış)

Özel Durumlar :
Bazı kelimelerde –yor eki kullanılmadığı halde, ünlü daralması olabilir. De- ve Ye- kelimelerine ünlü ile başlayan ek geldiğinde araya –y- kaynaştırma ünsüzü girer ve bu
kaynaştırma ünsüzü kelimelerin kökündeki e’leri i’ye dönüştürür. Örnek: Diye, diyen, yiyecek, yiyerek…

NOT : Ünsüzle biten kelimelere –yor eki geldiğinde, kelimenin kökü ile ekin arasına ı, i, u, ü yardımcı sesleri gelir. Bu, ünlü daralması ile karıştırılmamalıdır. Buna göre, aşağıdaki kelimelerde ünlü daralması yoktur: Oturuyor, iniyor, bakıyor…

4.ÜNLÜ DÜŞMESİ (HECE DÜŞMESİ, SES DÜŞMESİ) :
Türkçe’de bazen kelimelerden bir ünlünün düştüğü görülür. Ünlü düştüğünde hece sayısı da azaldığından bu kurala ünlü düşmesi yanında hece düşmesi, hece azalması da denir. Türkçe’de hece düşmeleri aşağıdaki çeşitlere ayrılır:
a) İkinci hecesinde dar ünlü (ı,i,u,ü) bulunan bazı kelimelere, sesli harfle başlayan bir ek gelirse, ikinci hecedeki dar ünlü düşer. Örnek: Akıl-ı …aklı
b) Sesli harfle biten bazı isim köklerinden –la, -le eklerini kullanarak fiil türetildiğinde ses düşmesi görülür. Örnek: Koku-lamak….koklamak
c) Bazı renk isimlerine –ar, -er ekleri getirilerek fiil türetildiğinde, ismin sonundaki ünlü düşer. Örnek: Sarı-armak….sararmak. Not: Kızarmak ve yeşermek kelimelerinde bir ünlü, bir ünsüz düşer. Örnek: Kızıl-armak….kızarmak.
d) İkinci hecesinde dar ünlü bulunan bazı fiillere yapım eki getirilip isim yapıldığında ünlü düşmesi görülür. Örnek: Ayır-ım…ayrım
e) Bazı fiillerden fiil türetildiğinde ünlü düşmesi görülür. Örnek: Çevir-il…çevrilmek.
f) Bazen iki kelime birleşirken ünlü düşmesi olur. Örnek: Kayıp-olmak…kaybolmak.
g) Türkçe’de bazı kelimeler iki şekilde yazılabilir. Aşağıda verilen kelimelerin her iki yazılışı da doğrudur. İkinci tür yazılışta ünlü düşmesi vardır.

Ünlü Düşmesi Yok Ünlü Düşmesi Var
Nerede Nerde
Nereden Nerden
Burada Burdan
Şurada, Şuradan Şurda , Şurdan
Orada, Oradan Orda, Ordan
İçeride, içeriden, dışarıda İçerde, içerden, dışardan
İleride, ileriden, yukarıda İlerde, ilerden, yukardan

5.ÜNLÜ TÜREMESİ
Bazı kelimelerin anlam yönünden küçültülmesi veya pekiştirilmesi sırasında kelimelerin kökü ile aldığı ekin arasına bir ünlü gelebilir. Buna ünlü türemesi denir. Ünlü türemesi hece sayısını artırır.
Örnek: Az-cık—azıcık

6.ÜNSÜZ TÜREMESİ
Bazı tek heceli kelimeler ünlü ile başlayan bir ek aldıklarında veya “etmek, eylemek, olmak” yardımcı fiilleriyle birleştiklerinde asıl kelimenin sonundaki ünsüz ikizleşir. Buna ünsüz türemesi denir. Ünsüz türemesi hece sayısını değiştirmez. Örnek: Af-etmek…affetmek, his-i …hissi

7.ÜNSÜZ DÜŞMESİ
K ünsüzü ile biten bazı kelimelere –cik, -cek küçültme ve sevgi ekleri getirildiğinde kelimenin sonundaki –k sesinin düştüğü görülür. Buna ünsüz düşmesi denir. Örnek: Minik-cik…minicik.
Bazen –ı, -msa ekleri de ünsüz düşmesine neden olur: Örnek: Ufak-l…ufalmak, küçük-mse…küçümsemek.

8.İÇ SES BENZEŞMESİ (ÜNSÜZ BENZEŞMESİ)
Ünsüz sertleşmesine de benzeşme dendiğini biliyoruz. O ses olayı ekte meydana gelir. Türkçe’de bir de kelimenin içinde meydana gelen benzeşme vardır. Bunu şöyle anlatabiliriz:
Dudak ünsüzlerinden olan –b harfi, kendisinden önce gelen diş ünsüzü –n’yi dudak ünsüzü olan –m’ye dönüştürür. Buna göre bir dudak ünsüzü (b), bir diş ünsüzünü (n), kendisine benzetmiş olur. Bu durumda ünsüz değişimi de söz konusudur. Çünkü n ile m birbirlerinin yerini almıştır. Örnek : Çenber…çember, tonbul…tombul
Not: Bu kural birleşik kelimelerde ve özel isimlerde uygulanmaz. Örnek: İstanbul, binbaşı…

9.ÜNLÜ DEĞİŞMESİ
Daha önce belirtildiği gibi Türkçe’de kelimeler ek aldığında, köklerinde değişiklik olmaz. Bu kural iki kelime için geçersizdir. Buna göre, “ben, sen” sözcüklerine
ismin –e hali (yönelme durumu) eki getirildiğinde kökteki e sesleri a’ya dönüşür. Buna ünlü değişmesi denir. Örnek: Ben-e…bana, Sen-e….sana

ÖNEMLİ NOT : Sınavlarda bazen “ses değişmesi” şeklinde sorular sorulmaktadır. Ses dendiğinde hem ünlü, hem ünsüz akla gelir. Bu nedenle “ses değişmesi” veya “ses değişikliği” ifadeleriyle karşılaştığımız zaman aklımıza aşağıdaki ses olayları gelmelidir:
1. Ünsüz yumuşaması : p-ç-t-k….b-c-d-g-ğ
2. Ünsüz sertleşmesi : c-d-g…ç-t-k
3. İç ses benzeşmesi : n…m
4. Ünlü daralması : a….ı-i-u-ü
5. Ünlü değişimi : e….a

10.KAYNAŞMA (KAYNAŞTIRMA)
Türkçe kelimelerde iki sesli harf yan yana gelmez. Bu nedenle sesli harfle biten bir kelimeye, sesli harfle başlayan bir ek gelirse, iki seslinin arasına bir sessiz girer. Bu sessiz , iki sesliyi kaynaştırır. Bu sessiz harfe kaynaşma (kaynaştırma) harfi, bu olaya da kaynaşma (kaynaştırma) denir. Bazı kaynaklarda yardımcı ünsüz olarak da adlandırılan kaynaştırma harfleri –y-ş-s-n’ dir. Kaynaşma harfleri daha çok isim tamlamalarında kullanılır. Örnek : Kapı-y-ı , Akşam sefa-s-ı
Yukarıdaki ifadelerden de anlaşılacağı gibi isim tamlamalarında tamlayan –n, tamlanan –s kaynaşma harflerini alır. Türkçe’de sadece “su, ne” kelimeleri bu kurala uymaz . Örnek: Su-y-un tadı, Ne-y-in tadı
NOT : -Ş kaynaştırma harfi, bazen sözcüğün sonundaki –ş ile karıştırılır. Buna dikkat etmek gerekir. Altı-ş-ar, yedi-şe-er (Kaynaşma var)
Beş-er (Kaynaşma yok)
NOT : Kaynaşma harfinin olup olmadığını aranırken, iyelik eklerine de dikkat etmek gerekir. Örnek : Onun defter-i-n-i (Kaynaşma var) , Senin defter-in-i (Kaynaşma yok)

11.ULAMA
Cümle içerisinde sessizle biten bir kelimeden sonra, sesliyle başlayan bir kelime gelirse, bu iki kelime okunuşta birleşir. Buna ulama denir. Ulamanın olabilmesi için
kelimelerin arasında hiçbir noktalama işareti bulunmamalıdır. Aşağıdaki cümlelerde ulama vardır: Sensiz olamam, Senden ayrılamam, okullar açıldı.
NOT : Sınav sorularında “ses olayı” sözüyle karşılaştığımız zaman, yukarıda açıkladığımız bütün ses olaylarını aklımıza getirerek soruyu cevaplamalıyız. Bazıları ulama ve kaynaşmanın ses olayı olmadığını zanneder. Halbuki bunlar da birer ses olayıdır.
NOT : Vurgu ve Tonlama da ses bilgisi ile ilgilidir. Bu nedenle bunları da bu bölümde ele alacağız:
12.TONLAMA
Cümleleri söylerken sözcükleri veya harfleri sert, yumuşak, uzun, kısa, alçak ve yüksek gibi değişik seslerle belirtmeye tonlama denir. Tonlama öfke, sitem, beğenme, umut vb. duygularımızı karşıdaki kişiye iletmemizi sağlar. Konuşmalarda özellikle topluluğa hitap ederken veya şiir okurken tonlamaya dikkat etmek gerekir. Şairlerin ve yazarların duygularını tonlamaya dikkat ederek daha iyi anlar ve karşımızdaki kişilere aktarmış oluruz.
Örnek : Ne yapıyorsun? Cümlesini kızgınlık anında başka, şaşma anlatırken başka, hâl hatır sorarken başka ses tonlarıyla sorarız.

13.VURGU
Kelime veya cümlelerde herhangi bir hecenin ya da sözcüğün diğerlerine göre daha baskılı yani kuvvetli söylenmesine vurgu denir. Vurgu anlam yönünden önemli heceleri ya sözcükleri öne çıkarmaya yarar. Türkçe’de iki çeşit vurgu vardır:
1. Kelime Vurgusu : Bir kelimede herhangi bir hecenin diğerlerine göre daha kuvvetli söylenmesidir. Kuvvetli söylenen hece olduğu halde bu olay kelimede meydana geldiği için kelime vurgusu olarak adlandırılır. Türkçe kelimelerde vurgu genellikle son hecelerdedir. Kelime vurgusu ile ilgili önemli özellikler şunlardır:
a) Tek heceli kelimelerde vurgu bulunmaz.
b) Vurgu genellikle son hecede bulunur.
c) Kelimeye bir ek getirilirse, son hecedeki vurgu eke geçer. Çünkü bu durumda son hece ek’tir. Örnek: Kitap …. kitapçı
d) İki heceden oluşan yer adlarında vurgu genellikle birinci hecededir. Örnek : Konya
e) Pekiştirilmiş kelimelerin başına getirilen heceler vurguludur. Örnek: Masmavi
2.Cümle Vurgusu : Cümlede herhangi bir kelimenin diğerlerine göre daha kuvvetli söylenmesidir. Türkçe’de genellikle yüklemden bir önceki kelime vurguludur. Aşağıdaki cümlelerde sırasıyla özne, nesne, zarf tümleci e dolaylı tümleç vurgulanmıştır.
Dün okuldan defteri Ayşe aldı. (Ayşe : Özne)
Ayşe, dün okuldan defteri aldı. (Defteri : Nesne)
Ayşe, defteri okuldan dün aldı. (Dün: Zarf T.)
Ayşe, dün defteri okuldan aldı. (Okuldan : Dolaylı T.)
Sınav sorularında vurgu öğe şeklinde sorulabildiği gibi, “yer, zaman, kişi” şeklinde de sorulabilir.

Türkcede Ses Olaylari

TÜrkcede Ses Olaylari
Kelimelerde zamana ve sahaya bağlı olarak sürekli değişmelerin, gelişmelerin olması dilin canlılığının bir göstergesidir. Dil durağan değil, dinamik bir yapıya sahiptir. Dilin söz varlığını oluşturan kelimelerdeki sesler, heceleri ve kelimeleri oluştururken tarihî süreç içerisinde düşerler, yer değiştirirler, türerler, başka seslere benzerler. İşte bütün bunlar, ses olayları başlığı altında incelenir. Dilde ses olayları, çeşitli sebeplerden kaynaklanır. Bunlardan başlıcaları aşağıda özetlenmiştir:
Ses olaylarının sebepleri

a) Dilin ses özellikleri: Türkçede kelime sonunda b, c, d, g sesleri olmadığı için Arapça kitâb kelimesi Türkçeye kitap şeklinde geçmiştir. Uzun ünlü olmadığı için de â ünlüsü kısalarak normal a’ya dönüşmüştür.

b) Başka seslerin etkisi: Bazı sesler, yanlarındaki diğer seslere etki ederek onları kendilerine benzetirler, değiştirirler. Meselâ, anbar kelimesindeki b sesi, yanındaki n’ye etki ederek onu, kendisi gibi dudak ünsüzü olan (m) yapmıştır. Böylece kelime, ambar şekline dönüşmüştür.

Yaşıl kelimesinin yeşil’e dönüşmesinin sebebi, y ve ş seslerinin inceltici etkisidir.

c) Vurgu: Türkçede orta hece vurgusu genellikle zayıf olduğu için bu hecedeki ünlüler bazen daralır bazen de düşerler: Tasarıla> tasarla, besileme> besleme, yalınız > yalnız vb. gibi.

ç) Zayıf sesler: ğ, h, ı, l, n, r, y, z sesleri zayıf sesler olduğu için bazı ses olaylarına sebep olurlar: ağabey > âbi, hastahane > hastane, pek iyi > peki, bir daha> bi daha, soğan> soan, uğur> uur, ınanmak > inanmak.

d) Söyleyiş güçlüğü ve kakofoni: Bazı seslerin yan yana gelmesi söyleyiş güçlüğüne veya kakofoniye sebep olur. Bu durumda bazı ses olayları olur: büyükcek > büyücek, küçükçük > küçücük, ufakcık > ufacık.
Ses olaylarının sebebini, dildeki en az emek yasasına bağlamak mümkündür.

> Ses Olayları

SES OLAYLARI

a) Ses Türemesi

1.Ünlü Türemesi
2.Ünsüz Türemesi

b) Kaynaşma

c) Ses Düşmesi

1.Ünlü Aşınması
2.Ünlü Düşmesi
3.Ünsüz Düşmesi

ç) Ses Benzeşmesi

1.Sert Ünsüzlerin Benzeşmesi
2.Dudak Ünsüzlerinin Benzeşmesi
3.Sert Ünsüzlerin Yumuşaması
4.Ünlü Daralması

d) Ulama
BAŞLICA SES OLAYLARI

a) Ses Türemesi

1. Ünlü Türemesi: Bazı sözcükler pekiştirilirken araya bir ünlü girebilir.Bu olaya “ünlü türemesi” denir. Çoğu yabancı kelimelere ait olmak üzere dört türlü ünlü türemesi görülür:
 İki ünsüzle başlayan ve yabancı dillerden geçen bazı sözcüklerin başında ünlü türemesi olur.
Örnek : stasyon  istasyon
statistik  istatistik
 Tek heceli yabancı asıllı sözcükleri, Türkçe’nin yapısına uydurmak için ünlü türetilir.
Örnek : akl  akıl sabr  sabır
fikr  fikir emr  emir
 Pekiştirme sıfatlarında görülür.
Örnek : sap-a-sağlam  sapasağlam yap-a-yalnız  yapayalnız
güp-e-gündüz  güpegündüz çep-e-çevre  çepeçevre
 Küçültme sıfatlarında görülür.
Örnek : az-ı-cık  azıcık bir-i-cik  biricik
dar-a-cık  daracık
2.Ünsüz Türemesi :
 İsim soylu sözcüklerle birleşen bazı yardımcı eylemlerde görülür.
Örnek : af + etmek  affetmek ret + etmek  reddetmek
his + etmek  hissetmek
 Türkçe kökenli sözcüklerde iki ünlü yan yana bulunmadığından bazı alıntı kelimelerde ünlüler arasında “y,v” sesleri türemiştir.
Örnek : fiat  fiyat faide  fayda
zaif  zayıf
b) Kaynaşma :
Türkçe sözcüklerde iki ünlü yan yana bulunmaz. Bu yüzden ünlü ile biten sözcüklere ünlü ile başlayan bir ek gelirse, araya y, s, ş, n harflerinden biri girer. Bu olaya kaynaşma; araya giren y, s, ş, n harflerine de kaynaştırma harfleri denir.
Örnek : masa  masa-y-ı  Ünlü ile biten sözcükler –i ve –e
Ayşe  Ayşe’-y-e hal eklerini aldığı zaman y kaynaştırma
ünsüzü kullanır.

dinle-ici  dinleyici  Yapım ekleri ile sözcük türetilirken y
bekle-en  bekleyen kaynaştırma ünsüzü kullanılır.

iste  isteyeceğim  Eylem çekimlerinde y kaynaştırma
oku  okuyacağım ünsüzü kullanır.
uyu  uyuyacağım

Örnek : iki – er  ikişer  Sayılara üleştirme anlamını –er eki
altı – ar  altışar katar.Ünlü ile biten sayılara –er eki, ş ile
yedi – er  yedişer bağlanır.
yirmi – er  yirmişer

Örnek : dedemin tarla-s-ı  İsim tamlamalarında, tamlanan eki,
masa örtü-s-ü -i den önce s kaynaştırma ünsüzü
Onur’un sıra-s-ı kullanılır.

Örnek : kedi-n-in kuyruğu  İsim tamlamalarında, tamlayan eki, -in
kapı-n-ın kolu den önce n kaynaştırma ünsüzü kullanılır.
ütü-n-ün sapı

NOT : İsim tamlamalarında, tamlayan ekinden önce n; tamlanan ekinden önce s kaynaştırma ünsüzü kullanılır.
Örnek : tamlayan tamlanan
pencere-n-in perde-s-i
 Su ve ne sözcükleri bu kurala aykırıdır.
Örnek : su-y-un tadı Tamlayanda da, tamlananda da araya y
çeşme su-y-u kaynaştırma harfi girdi.
ne-y-in tadı

Örnek : ceketin düğme-s-i-n-de  isim tamlamalarında tamlanan eki
masa örtü-s-ü-n-den ile hal eki arasında n kaynaştırma
demir kapının zincir-i-n-e harfi kullanılır.

Örnek : bu  bunu  Bu, şu, o adılları ile, aldıkları ek arasına n
şu  şunu kaynaştırma harfi kullanılır.
o  onu

c) Ses Düşmesi
1. Ünlü Aşınması : Ünlü ile biten sözcük, ünlü ile başlayan başka bir sözcükle birleştiği zaman, Türkçe’de iki ünlü yan yana bulunamadığından ünlülerden biri aşınarak düşer.
Örnek : ne + için  niçin kahve + altı  kahvaltı
ne + asıl  nasıl ne + olur  n’olur
pazar + ertesi  pazartesi
hoca + hanım  hocanım
2. Ünlü Düşmesi : Dilimizde iki heceli bazı kelimeler, ünlü ile başlayan bir ek aldığında, ikinci hecedeki dar ünlü düşer.Buna ünlü düşmesi denir.Bu düşmenin sebebi orta hece ünlüsünün vurgusuz olmasıdır.

Örnek : ağız-ım  ağzım azim  azmi
hüzün  hüznü çevir(mek)  çevril(mek)
 Bazı sözcüklerde, isimden fiil ya da fiilden isim türetme ekleri alırken son hecede yer alan ünlünün düştüğü görülür.
Örnek : sarı-ar  sarar(mak) kavur-(u)l  kavrul
kıvır-ım  kıvrım ayır-ım  ayrım
3. Ünsüz Düşmesi : -cik, -cek küçültme ekleri, k ünsüzü ile biten sözcüklerin sonuna eklendiğinde, k ünsüzü düşer.
Örnek : yumuşak-cık  yumuşacık sıcak-cık  sıcacık
çabuk-cak  çabucak minik-cik  minicik
Örnek : ufak-( )l  ufalmak  Türeme sırasında da ünsüz
yüksek-( )l  yükselmek düşebilir.
küçük-( )l  küçülmek

ç) Ses Benzeşmesi
1. Sert Ünsüzlerin Benzeşmesi : Sert ünsüzlerden (p, ç, t, k, s, ş, f, h) sonra gelen süreksiz yumuşa ünsüzleri (c, d, g) sertleşerek ç, t, k’ ye dönüşür.Bu duruma sert ünsüzlerin benzeşmesi denir.
Örnek : simit-ci  simitçi sus-gun  suskun
balık-ci  balıkçı kitap-cı  kitapçı
ağaç-da  ağaçta piş-gin  pişkin
2. Dudak Ünsüzlerinin Benzeşmesi : n diş ünsüzü p ve b dudak ünsüzleri önünde m dudak ünsüzüne döner. Bu karşılaşma Türkçe kelimelerde nadir olur.Yabancı dillerden kelimeler ise bu kurala uygun olarak gelmişler veya Türkçe’de ona uymuşlardır.
Örnek : anbar  ambar konposto  komposto
tenbel  tembel trampet gibi.
 Özel isimler ve birleşik isimler bu kurala uymaz.
Örnek : Safranbolu, binbaşı, onbaşı, sonbahar…
3. Sert Ünsüzlerin Yumuşaması : Sözcük sonlarındaki süreksiz sert ünsüzler “ p, ç, t, k “ , sesli ünlüyle karşılaşınca yumuşayarak “ b, c, d, g (ğ) ” –ye dönüşür.Buna sert ünsüzlerin yumuşaması denir.
Örnek : topaç-ı  topacı taç-ı  tacı
dolap-ın  dolabın kap-a  kaba
yoğurt-u  yoğurdu geçit-in  geçidin
kayık-ı  kayığı renk-i  rengi
 Tek heceli birçok sözcük bu kurala uymaz.
Örnek : ip / ipi saç / saçı
et /eti kürk / kürkü
 Dilimize yabancı dillerden katılan kimi sözcüklerde yumuşama olmaz.Bu sözcükler Türkçe’ye özgü olan yumuşama kuralına uymaz.
Örnek : ahlak / ahlakın sepet / sepeti
aşk / aşkı gayret / gayreti
 Özel adlar kural dışıdır.
Örnek : Atatürk’ün Sinop’u
Kızılırmak’ı Karabük’e
NOT : Yumuşama olayı, bazı özel adlarda, seslendirme sırasında uygulanır.”Kızılırmağı”, “Sinobu” diye seslendiririz.Ancak bu yazıda gösterilmez.
 Eylem tabanlarının sonlarında bulunan kimi sert ünsüzler bu kurala uymaz.
Örnek : geç (-mek)-im  geçim
yap (-mak)-ı  yapı
bak (-mak)-ım bakım
gerek (-mek)-en  gereken
 Eylemlerden “–( )t” ekiyle ad yapılmış sözcüklerin bazılarında yumuşama olmaz.
Örnek : taşı (-mak) -t  taşıt-ı  taşıtı
yak (-mak)-(ı)t  yakıt-ı  yakıtı
4. Ünlü Daralması : -yor eki eklendiği sözcüklerin sonundaki a,e düz-geniş ünlülerini darlaştırarak, onları ı, i, u, ü ünlülerine dönüştürür.
Örnek : sakla-yor  saklıyor kokla-yor  kokluyor
gitme-yor  gitmiyor dile-yor  diliyor
 Kaynaştırma ünsüzlerinden y, kendinden önceki a,e ünlülerini konuşmada daraltır; bu durum yazıda gösterilmez.
Örnek : gelme-y-en  gelmeyen  gelmiyen (okunuşu)
ağla-y-an  ağlayan  ağlıyan (okunuşu)
bilme-y-erek  bilmeyerek  bilmiyerek (okunuşu)
NOT : de (-mek) ve ye (-mek) eylemlerinde y nin darlaştırma etkisi yazıda da gösterilir.
Örnek : de-y-ecek  diyecek de-y-en  diyen
ye-y-erek  yiyerek ye-y-ecek  yiyecek

c) Ulama
Türkçe’de ünlü sesler, bir önceki ünsüzü kendine çeker.Birbirini izleyen sözcükler tek sözcükmüş gibi ağzımızdan çıkar.Bu olaya ulama denir.Ulamanın yapılabilmesi için;
1.İki sözcüğün bulunması;
2.Bu iki sözcükten birincisinin ünsüzle bitmesi; ikinci sözcüğün ünlüyle başlaması
3.Bu iki sözcük arasında herhangi bir noktalama işaretinin bulunmaması gerekir.
Örnek : El elden üstündür.

Ses Olayları Nedir?

ses olayı nedir

Ses Bilgisi Ve Yazım Kuralları

SES BİLGİSİ ve YAZIM KURALLARI

A) Ünlü Uyumları
B) Ünsüz Değişmeleri
C) Ses Olayları
D) Yazım Kuralları

Bir dilin seslerini ve seslerle ilgili özelliklerini inceleyen dilbilgisi dalına SES BİLGİSİ (Fonetik) denir.
Dilimizde sesleri karşılayan 8 ünlü (sesli), 21 ünsüz (sessiz) harf vardır. Sesler heceleri, heceler de sözcükleri oluşturur. Ünlülerin hece değeri vardır. Ünsüzlerin hece değeri yoktur. Sözcükteki ünlü sayısı hece sayısını belirler.

ÜNLÜ UYUMLARI

1- Büyük Ünlü Uyumu : Türkçe bir sözcüğün ilk hecesinde ince ünlü varsa, diğer hecelerinde de ince; kalın ünlü varsa, diğer hecelerinde de kalın ünlü bulunmasıdır.

İlk Hece Sonraki Hece

Kalın Kalın
(a, ı, o, u) (a, ı, u)

İnce İnce
(e, i, ö, ü) (e, i, ü)

2- Küçük Ünlü Uyumu : Türkçe sözcüklerde, her düz ünlüyü düz ünlüler; yuvarlak ünlüleri de ya düz geniş (a, e) ya da dar yuvarlak (u, ü) ünlüler izler. Küçük ünlü uyumuna ‘’Düzlük-Yuvarlaklık Uyumu’’ da denebilir.

İlk Hece Sonraki Hece

Düz Düz
(a, e, ı, i) (a, e, ı, i)

Yuvarlak Dar-Yuvarlak, Düz-Geniş
(o, ö, u, ü) (a, e, u, ü)

* ‘’O, ö’’ sesi yalnızca ilk hecede bulunur; sonraki hecelerde bulunmaz.

* ‘’-yor’’ ekindeki ‘’o’’ sesi bu kuralı bozar. (Bilmiyor – Gülmüyor…)

* Kamyon , radyo, doktor, horoz, motor, sözcükleri Türkçe değildir.

* Çamur, yağmur, tavuk, kabuk, kavun, gibi sözcükler Türkçe olmalarına karşın küçük ünlü kuralına uymaz.

DİKKAT ; Bileşik sözcüklerde ünlü uyumu aranmaz; gerekirse her sözcükte ayrı ayrı aranır.

* Ünlü Uyumları Türkçe Sözcüklerde Aranır.
‘’ Kalem, cihan, adalet, şükran, insan, mecmua….’’ sözcükleri yabancı kökenli olduğu için bu kuralın dışındadır.

* Anne, elma, kardeş, hangi sözcükleri (ana-alma-kardaş-kangı) gerçek biçimlerinden uzaklaştıkları için büyük ünlü uyumuna aykırı gibi görünürler. Bu sözcükler Türkçedir.

BÜYÜK ÜNLÜ UYUMUNA UYMAYAN EKLER

- yor = geliyor, seviyor, gülüyor
- ken = koşarken, ağlarken, bakarken
- ki = yukarıdaki, ondaki, dosyadaki
- leyin= akşamleyin, sabahleyin
- imtrak=yeşilimtrak, ekşimtrak
- daş = gönüldaş, ülküdaş

ÜNSÜZ DEĞİŞMELERİ

1- Ünsüz Yumuşaması : Sözcüğün sonundaki p, ç, t, k, ünsüzlerinin, ünlü ile başlayan ek aldıklarında b, c, d, g, ğ ünsüzlerine dönüşmesidir.

Kürek + i = Küreği Umut + u = umudu
Çorap + ı = Çorabı Sevinç + i = Sevinci

* Tek hecelilerin ve –t ekiyle türemiş sözcüklerin çoğu bu kurala uymaz.

Sırt + ı = Sırtı Sap + ı = Sapı
Anıt + a = Anıta Yakıt + ın = Yakıtın

* Yabancı sözcüklerin çoğunda da aynı durum vardır.

Millet + in = Milletin Saat + e = Saate

1- Ünsüz Sertleşmesi : Dilimizdeki ; c, d, g, ünsüzleriyle başlayan eklerin sert ünsüzlerle biten sözcüklere eklendiklerinde ; ç, t, k ünsüzlerine dönüşmesidir.

çiçek + ci = çiçekçi sert + ce = sertçe
beş + de = beşte sus + gun = suskun
hafif + dir = hafiftir dolap + dan = dolaptan
ağaç + da = ağaçta külah + cı = külahçı

* Bileşik sözcüklerde diğer kuralların yanı sıra bu kuralın da aranmaması gerekir ; Akdeniz, üçgen, akciğer

SES DÜŞMESİ

1- Ünlü Düşmesi : İki heceli olup ikinci hecesinde dar ünlü (ı, i, u, ü) bulunan sözcüklere ünlüyle başlayan

A- Akıl-ı = Aklı
Şehir-i = Şehri
Beyin-imiz = Beynimiz

B- Sızı-la-mak = Sızlamak
Koku-la-mak = Kokmak
Yumurta-la-mak = Yumurtlamak

C- Sarı-ar-mak = Sararmak
Yeşil-er-mek = Yeşermek
Kara-ar-mak = Kararmak

D- Kimi eylemlerden ad yapılırken ünlü düşmesi görülebilir ;

Ayır-mak = Ayrım
Kıvır-mak = Kıvrım
Sıyır-mak = Sıyrık

E- Söyleyiş kolaylığından kaynaklanan ünlü düşmesi görülebilir.

Orada = Orda
Burada = Burda
Şurada = Şurda

F- Kimi bitişik yazılan bileşik eylemlerde ünlü düşmesi görülebilir.

Kayıp-olmak = Kaybolmak
Zehir-olmak = Zehrolmak
Hapis-etmek = Hapsetmek

2. Ünsüz Düşmesi

Bazı sözcüklerin yapım eki alırken sonlarındaki ‘’k’’ sesini kullanmamalarıdır.

Alçak-al-mak = alçalmak
Ufak-cık = ufacık

SES AŞINMASI

Bileşik sözcüklerde ilk sözcüğün son hecesi ile ikinci sözcüğün ilk hecesindeki ses benzerliğinin kaynaşması sonucu oluşur.

Pazar-ertesi = Pazartesi
Ne-için = niçin
Ne-asıl = nasıl
Bu-ara = bura

Bazı sözcüklerin de başındaki veya sonundaki ses zamanla aşınmıştır.

Isıcak = sıcak
Isıtma = sıtma
Kışlak = kışla
Kadıköyü = kadıköy

SES TÜREMESİ (Ünlü türemesi)

Bazı sözcüklerde sözcük yapım eki alırken,pekiştirilirken veya bileşik sözcük oluşturulurken bir, ya da
Birden fazla sesin türemesidir.

Genç+cik = gencecik
Düp+düz = düpedüz
Bir+cik = biricik
Sırsıklam = sırılsıklam

ÜNSÜZ TÜREMESİ

Bitişik yazılan bileşik eylemlerde görülür.

Af etmek = affetmek
His etmek = hissetmek
Hal etmek = halletmek
Zan etmek = zannetmek
Ret etmek = reddetmek
Haz etmek = hazzetmek

ÜNLÜ DARALMASI

A ve E ünlüleri ile biten eylemlere şimdiki zaman eki ‘’-yor’’ getirildiğinde eylemin ünlüsü ‘’ı, i, u, ü’’ ye
Dönüşür.

Bekle-yor = bekliyor
Özle-yor = özlüyor
Kokla-yor = kokluyor

* Kaynaştırma harfi ‘’y’’ nin daraltıcı özelliği yoktur.

Söyle-ecek = söyleyecek
Gözle-en = gözleyen

U L A M A

Ünsüzle biten sözcükten sonra ünlüyle başlayan sözcük geldiğinde sözcüklerin birbirlerine eklenerek
Söylenmeleridir.

Sizden + aldığım + elmalar + ekşiymiş

Sözcükler arasında noktalama işareti varsa eklenerek okunmaz, yani ulama yapılmaz. ;

Annem, onu hiç beğenmemiş.

KAYNAŞMA

Ünlüyle biten sözcük ünlüyle başlayan bir ek aldığında arada ‘’y, ş, s ,n’’ ünsüzlerinden birinin kullanılmasıdır.

Sevgi + in = sevginin
Etki + i = etkisi
Başla + an = başlayan
İki + er = ikişer

* Ünlüyle biten bazı sözcüklere ‘’-de, den’’ eki getirildiğinde de kaynaştırma harfi kullanılır.

O + da = onda
Bu + dan = bundan

* ‘’İle’’ sözcüğü, ünlüyle biten sözcüğe ulandığında ‘’i’’ sesi ‘’y’’ sesine dönüşür

ünlü ile = ünlüyle
babası ile = babasıyla

BÜYÜK HARFLERİN KULLANILMASI

1- Cümlelerin ilk sözcüğünün başında kullanılır
2- Dizelerin ilk sözcüğü de büyük harfle başlar.
3- Her türlü özel adın başında kullanılır
4- Özel adlarla kullanılan lakaplar ve unvanlar, büyük harfle başlar
5- Belli bir tarih bildiren ay ve gün adları büyük harfle başlar
6- Ulusal ve dinsel bayramlarda, bayram niteliği kazanmış günlerin adları büyük harfle başlar
7- Dünya,güneş,ay sözcükleriyle gezegen adları gökbilim ve coğrafya terimi olarak kullanıldıklarında büyük harfle başlar.
8- Gazete,dergi,kitap adlarının ve yazı başlıklarının her sözcüğü büyük harfle başlar
9- Yazışmalarda hitaplar ve adresler büyük harfle başlar
10- Yön bildiren adlar ve ‘’aşağı, orta, uzak, iç, eski’’ gibi sözcükler özel adlarla kullanıldıklarında büyük harfle başlar. Orta Anadolu / Güney Avrupa / Aşağı Ayrancı / Küçük Menderes / Eski Kızılelma
11- Levhalar ve açıklama yazıları
12- Özel adlardan türetilen sözcükler
13- Bir tür adıyla oluşan özel adların ilk harfi büyük olur. Lozan Anlaşması / Kurtuluş Savaşı gibi.

ÖZEL ADLARIN YAZIMI

* Özel adlar büyük harfle başlar ve çekim ekleri kesme işaretiyle ayrılarak yazılır
Belediye Atatkule’yi satacakmış.

* Özel adlara getirilen yapım ekleri kesme işaretiyle ayrılmaz.
On bir yıldan sonra artık Ankaralı sayılmalıyım.

* Eklendiği sözcüğe ulus veya aile anlamı katan ‘’-ler’’ eki kesme işaretiyle ayrılmaz.
İngilizler 1. Dünya Savaşı’nda gerçek yüzlerini gösterdiler.
Leylalar yarın dönecek mi?

BİLEŞİK EYLEMLERİN YAZIMI

1. Yardımcı eylemle bir ad soylu sözcükten kurulan bileşik eylemler bazen bitişik, bazen de ayrı yazılır.
Ad soylu sözcükte ses düşmesi veya türemesi olursa, bitişik yazılır.

Kendini günlerce eve (hapsetti)
Onu görünce sevineceğini (zannediyorum)

Ad soylu sözcükte ses düşmesi veya türemesi olmazsa, ayrı yazılır.

Hiçbir şey onu (teselli etmedi)
Herkes bu olaydan (söz ediyor)

2. İki eylemden oluşan özel bileşik eylemler bitişik yazılır ;

Yazabilmek – uyuyakalmak – yıkayıvermek – süregelmek – bayılayazmak

EKEYLEMLERİN YAZIMI

* Ekeylemler bitişik veya ayrı yazılabilir. Genel eğilim bitişik yazma yönündedir.
* Ünsüzle biten sözcüklere eklendiklerinde başındaki ünlü düşer.

Tuzsuz idi tuzsuzdu
Islak imiş ıslaktı
Açık ise açıktı

* Ünlüyle biten sözcüklere eklendiklerinde başındaki ‘’i’’ ünlüsü y’ye dönüşür.

Silgi idi silgiydi
Ekşi imiş ekşiymiş
Sarı ise sarıysa

* Sert ünsüzle biten bir sözcüğe eklenen ‘’idi’’ ekeyleminin ünlüsü düşerken ünsüzü de sertleştirir ;

Çocuk idi çocuktu
Boş idi boştu

PEKİŞTİRİLMİŞ VE BİLEŞİK SÖZCÜKLERİN, İKİLEMELERİN YAZIMI

1- Dilimizdeki bütün ikilemeler ayrı yazılır, aralarında noktalama işareti kullanılmaz ;

Konuşa konuşa / allak bullak / el ele / boşu boşuna / karış karış / konu komşu

2- Anlam kayması veya ses düşmesi yoluyla oluşan bileşik sözcükler bitişik yazılır.

Sütlü aş sütlaç
Ne için niçin
Katırtırnağı/devetabanı/danaburnu

* Terim olan bileşik sözcükler anlam kayması olmasa da bileşik yazılır.

Buzdağı / bezdoku / takımada / çanak yapraklılar

* Terimlerde niteleyici, belirtici sözcükler ayrı yazılır.

Doğru orantı / sabit çarpan / içbükey ayna / en küçük ortak kat

* Pekiştirilmiş sözcükler her zaman bitişik yazılır ;

Paramparça / yemyeşil / kupkuru / apaçık

‘’İ L E’’ SÖZCÜĞÜNÜN EK OLARAK YAZIMI

İle sözcüğü, sözcüklerden ayrı veya sözcüklere bitişik yazılabilir.

* Ünsüzle biten sözcüğe ek olarak getirildiğinde başındaki ünlü düşer, büyük ünlü uyumuna uyar ;

Çiçek ile çiçekle
Uçak ile uçakla

* Ünlüyle biten sözcüklere eklendiğinde başındaki ‘’i’’ ünlüsü y’ye dönüşür;

Sevgi ile sevgiyle
Tatlı ile tatlıyla

‘’ K İ’’ BAĞLACININ ve ‘’K İ’’ EKİNİN YAZIMI

1- Bağlaç olan ‘’Kİ’’ , ayrı yazılır ; Ağır git ki yol alasın
Ki bağlacı birkaç sözcükte kalıplaşmış olarak bitişik yazılır ; mademki / sanki / halbuki / oysaki

2- -Ki eki sözcüğe bitişik yazılır ve ünlü uyumlarına uymaz

Geçmişteki hatalardan ders almalıyız.
Onunki buluttan nem kapmak

* Birkaç sözcükte –ki eki küçük ünlü uyumuna uyar ;

O günkü , dünkü , öbürkü

‘’DE’’ BAĞLACININ VE ‘’-DE’’ EKİNİN YAZIMI

1- Bağlaç olan DE, ayrı yazılır; kendinden önceki sözcüğün son ünlüsüne göre büyük ünlü uyumuna uyar.

Geleceğimi biliyordu da beklememiş.
Çiçek de çocuk gibidir.

2- Ek olan –de, sözcüğe bitişik yazılır; büyük ünlü uyumuna uyar.

Sobada pişirilen güvecin tadına doyum olmaz.
Törende konuşmak istemiyormuş

* Sert ünsüzle biten sözcüklere eklenen –de ekinin ünsüzü sertleşir.

Bu saatte kimseyi bulamayız
Güneşte fazla kalınca bayılmış.

‘’Mİ’’ NİN YAZIMI

* Her zaman kendinden önceki sözcükten ayrı yazılan ‘’mi’’, büyük ve küçük ünlü uyumlarına uyar.

Annenin söylediklerini duydun mu ?
Gazete aldın mı ?
İlaçlarını içtin mi?

* Cümleye soru anlamı katılmadığında da Mİ , kendinden önceki sözcüğe bitişik yazılmaz; cümlenin sonuna da soru işareti konulmaz.

Bebek annesini gördü mü gülüyor.
İnsan direndi mi her güçlüğü yener.

KISALTMALARIN YAZIMI

1- Kurum ve kuruluş adları, her sözcüğün ilk harfi alınarak ve büyük yazılarak kısaltılır.

Türk Dil Kurumu / TDK Devlet Su İşleri / DSİ

Bu kısaltmaların sonuna nokta koymak yanlıştır.
Kısaltmaya getirilen ek, son harfle uyumludur ve kesme işareti ile ayrılır.

Sonunda ODTÜ’yü kazandı

2- Bileşik sözcükler, ilk sözcüğün ilk üç harfiyle ikinci sözcüğün ilk harfi alınarak ve sonuna nokta konularak
kısaltılır.

Anlambilim = anlb.
Dilbilim = dilb.

3- Diğer sözcükler, ilk harfleri, ilk iki veya ilk üç harfleri alınarak ve sonuna nokta konularak kısaltılır. Özel adların kısaltması büyük harfle başlar.

Cilt = c. Sayfa = s. İstanbul = İst. Ankara = Ank.

* Makam ve san bildiren sözcüklerin kısaltmaları da büyük harfle başlar.

Dr. Ayhan DEMİR
Binb. Yücel ÖZDEN

SAYILARIN YAZIMI

Sayılar yazıyla ya da rakamla yazılır. Sayıların ne zaman yazıyla, ne zaman rakamla yazılacağı, uygulamadaki ilkelerle belirlenmiştir.

* Bilimsel olmayan, kesinlik aranmayan yazılarda sayılar yazıyla gösterilir.

Ayni okulda iki yıl birlikte çalıştık.

* İki ya da daha çok rakamlı sayılar yazıyla gösterildiklerinde birbirinden ayrı yazılır.

Yemeğe on beş kişi katıldık.

* Bilimsel yazılarda, kesinlik aranan konularda sayılar rakamlarla yazılır.

Ankara-İstanbul arası 486 Km.dir.

* Rakamlarla yazılan sayılardan sonra gelen ekler, kesme işaretiyle ayrılır.

Ankara’ya 1980’de geldi.

* Çok basamaklı büyük sayıların ana basamaktan sonraki basamakları sayıyla gösterilebilir.

Bu evler 5 Milyara satılıyor.

* Parayla ilgili işlemlerde – araya ekleme yapılmasını önlemek amacıyla – sayılar, yazıyla yazılırken bütün basamakların bitişik yazılması yaygın bir kuraldır.

Beşyüzbin – üçyüzellimilyon

TARİHLERİN YAZIMI

Yıl bildiren sayılarda yalnızca Arap rakamları kullanılır. Ayları göstermede Arap veya Romen rakamları kullanılır.
Günlerde yalnızca Arap rakamları kullanılır. Gün, ay, yıl bildiren rakamların arasında nokta kullanılır.

20. 12. 1995 / 27. VI. 1984

* Aylar yazı ile de gösterilebilir. Böyle yazılan tarihlerde gün, ay, yıl arasında nokta kullanılmaz.

27 Mart 1996

* Tarihlere gelen ekler kesme işaretiyle ayrılır.

Arabası 20 Nisan 1996’da teslim edilecek.

YABANCI SÖZCÜKLERİN YAZIMI

* Yabancı sözcükler, Türkçede söylendikleri gibi yazılır. Ancak şu özelliklere dikkat edilir.

1- Başında iki ünsüz bulunan yabancı sözcüklerin ya da sonunda iki ünsüz bulunan kimi yabancı sözcüklerin yazımında ünsüzlerin arasına ünlü konulmaz. ; fren, kristal, program, staj, lüks, film, militarizm, şart, mest

* Sonunda iki ünsüz bulunan kimi yabancı sözcüklerin bu ünsüzleri arasında ünlü vardır.

Ritim, cisim, ilim

2- Yabancı sözcüklerin iç sesindeki ‘’g’’ ler, ‘’ğ’’ ye çevrilmez; biyografi, daktilografi, dogmatizm, diyagram, kardiyografi , magma, paragraf, program, (Proğram değil)

Bununla birlikte yerleşmiş kimi eski sözcüklerde iç sesteki g’lerin ğ’ye dönüştüğü görülür. Coğrafya, fotoğraf gibi.

* Yabancı sözcüklerin sonunda bulunan ‘’g’’ ler de , yukarıdaki örneklerde olduğu gibi korunur.

Arkeolog, biyolog, diyalog, katalog, jeolog, pedagog, Türkolog

3- Yabancı sözcüklerde, yan yana bulunan ünlüler arasına genellikle, v, y, ünsüzleri girmez; Arkeolog, ideal, realizm, jeolog, meteoroloji…

YABANCI ÖZEL ADLARIN YAZIMI

* Özel adların, kendilerine özgü yazılımlarını korumak gerekir. Ancak, bütün dünya ayni yazıyı kullanmadığı için , her ulusun dilinde geçen özel adları kendi abcmizle yazma olanağı yoktur.

1- Latin abecesi kullanan uluslarla ilgili özel adların özgün yazımları, gerekli görülen durumlarda korunur.

Shakespeare, New Orleans, Newton, Edward, Chateaubriand, Greenwich, Bordeaux, Descartes, Mary…

* Yabancı adların yazımında harfler üzerindeki işaretler, olanaklar ölçüsünde korunur. ; Moliere, Merimiee

* Ancak, bu özel adların okunuşları, metinde geçtiği ilk yerde ayraç içinde gösterilir. Shakespeare (Şekspir) gibi. Bu harflerin okunuşlarını gösteren sözcüklerin baş harfleri de büyük yazılır.

2- Latin harfleri kullanan ülkelerden dilimize, asıllarından başka türlü söylenişle girmiş olan özel adlar,bu söylenişe göre yazılır. Marsilya (aslı Marseille) Londra (aslı London)

3- Latin abecesinden başka bir abece kullanan uluslardan alınan özel adlar Türkçede söylendiği gibi yazılır. Konfüçyus, Bağdat, Rimski, Korsakof, Tolstoy, Pekin….

4- Yabancı adlardan gelip anlamca genelleşerek terim niteliği kazanmış adlar, Türkçede söylendiği gibi ve küçük harflerle yazılır. Amper, giyotin, volt, vat, kolonyo, röntgen, jilet, kanarya….

BİLEŞİK YA DA BİRKAÇ SÖZCÜKLÜ ÖZEL ADLARIN YAZIMI

1- Birkaç sözcükten oluşan adlar ve soyadları bitişik yazılır.

Adlar ; Gündoğdu -Gültekin – Hüdaverdi – İlknur – Yurdanur
Soyadlar ; Berker – Çetinkaya – Enginar – Ulucan – Karafakıoğlu

Ad ve soyadları ayrı yazılır. Adların ve soyadların yazımı nüfus cüzdanındaki biçimlerine bağlıdır.

2- İl, ilçe, bucak ve köy adlarının yazımında, devletçe belirlenmiş biçimlere uyulur. Bunlarda da uygulanan yöntem, birkaç sözcükten oluşan adların bitişik yazılması yöntemidir.

Acıpayam – Eskişehir – Gaziantep – Akdağmadeni – Kocamustafapaşa – Kadınhanı – Eskipazar

3- Kavramı kendi başına bildiremeyip ancak bir tür adı ile tamamlanan özel yer adlarından tür adı ayrı olmak üzere, her iki sözcük de büyük harfle başlatılır.

Ağrı Dağı – Eğridir Gölü – Van Gölü – Gülek Geçidi – Konya Ovası – Manavgat Çayı

4- Bunlar gibi, deniz, dağ, köy, göl, su, ırmak adlarıyla tamamlanıp kalıplaşmış ve ileriden beri bitişik yazılagelmiş özel yer adları da vardır.

Akdeniz – Karadeniz – Kızılırmak – Göksu – Uludağ – Kavaklıdere – Halıdere – Pamukova – Sivrihisar

5- Bir tür adı ile oluşan tarihsel olay adlarının her sözcüğü ayrı yazılır ve her sözcük büyük harfle başlatılır.

Kurtuluş Savaşı – Lozan Antlaşması – Başkumandanlık Meydan Savaşı – Kavimler Göçü – Haçlı Seferleri

6- Bir özel adla tür adından kurulan devlet, kurum adları da ayrı yazılır ve her sözcüğü büyük harfle başlatılır.

Türkiye Cumhuriyeti, Atatürk Barajı , Osmanlı İmparatorluğu

7- Bir özel ad ve bir tür adı ile yapılmış olan tür adlarında, tür gösteren ikinci sözcük küçük harfle yazılır.

Ankara keçisi – Van kedisi – Amasya elması – Oltu taşı – Mustafabey Armudu

8- Bir olayı, bir kişiyi yaşatmak için bir yere , kuruma verilmiş olan özel adlar , aslına uygun olarak ve büyük
Harflerle başlatılarak yazılır.

Namık Kemal Okulu – Gazi Osman Paşa Mahallesi – Şehit Adem Yavuz Sokağı – İsmet İnönü Meydanı

Etiketler:ses olayları ses olayları vikipedi ses benzeşmesi ses olayları örnekleri ses olayları ile ilgili örnekler türkçedeki ses olayları türkçe ses olayları ses olayları örnekler türkçedeki ses olayları hakkında bir çalışma ünlü değişimi ses olaylarına örnekler ses benzeşmesi nedir ünlü sertleşmesi ses olaylarına örnek cümleler bütün ses olayları ses olayları ve örnekler türkçede ses olayları ve örnekleri pçtk kuralı ses olayları ve örnekleri ses olayları nelerdir örnekler
Vikipedi:Vikipedist: Vikipedi'de yeni sayfa oluşturarak veya değişiklik yaparak katkıda bulunan herkes Vikipedist olarak adlandırılır.
Vikipedi. Sanal Ansiklopedi: Vikipedi. Sanal Ansiklopedi (), Vikipedi'nin varoluş tarihine, güncel durumuna ve mevcut sorunlarını ele alan Azerice kitap.
Vikipedi:Vikipedikolik: Vikipedikolik veya Vikikolik, Vikipedi bağımlılığı olan kişi. Devamlı açık olan internet tarayıcısında "Son değişiklikler"'i (hafif formunda İzleme listesini) sık sık kontrol etmeyle karakterizedir.
Vikipedi:Vikipedi Türkçe Bunalım Tarihçesi: Canı sıkılan, bunalan, sıcaklardan pestile dönen, sataşacak yer arayan, bahane arayan, takla atan, iş arayan, aş arayan, eşine kızan, patronuna kızan, etnik derdi olan, insanlığı ile problemi olan, polemik yapan, polemik yapmak isteyen, miyavlamak isteyen, koşmak isteyen, haykırmak isteyen bu sayfada yaz boyunca serbest olarak ve kişisel hakaret yapmadan ve bulunmadan istediği ciddi ya da geyik bulduğunu yazsın ve rahatlasın.

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayınlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir