Topluluk İsimlerine Örnekler

ev hava isimler kesme koku mana melek sonu yol vs..

İsimler – Adlar

İSİMLER – ADLAR

Varlıkları tanıtmak, onları öteki varlıklardan ayırmak amacıyla kullanılan kelimelere isim denir. Kısacası varlıklara ad olan kelimelere denir. Ev, masa, akıl, yol, çocuk…

İsimler değişik özelliklerine göre gruplara ayrılır:
A) Varlıklara verilişlerine göre isimler
1.Özel isimler: Dünyada tek olan, eşi, benzeri bulunmayan varlıkların isimlerine özel isim denir. Özel isimler cümle içinde büyük harfle başlar ve özel isimlere getirilen çekim ekleri kesme işaretiyle ( ‘ ) belirtilir. Konya, İsmet, Han Duvarları, Selçuklu Medresesi…
2.Cins İsimler: Aynı cinsten varlıkların ortak adına cins isim denir. Kalem, ev, insan, kedi, okul…

B) Varlıkların sayısına göre isimler
1.Tekil İsimler: Varlıkların sayısının tek olduğunu belirten isimlerdir. Ev, okul, öğrenci, yol…
2.Çoğul İsimler: Varlıkların sayısının birden fazla olduğunu belirten isimlerdir. Tekil isimlerin sonuna –lar / -ler çoğul ekleri getirilerek oluşur. Evler, okullar, çocuklar…
3.Topluluk İsmi: Biçim bakımından tekil, anlam yönünden düşünüldüğünde çoğul olan isimlerdir. Topluluk isimleri parçaların birleşmesinden oluşan bütünü ifade eder. Ordu, sürü, millet, bölük, ekip, okul, sınıf, meclis..
Topluluk isimleri ayrıca –lar / -ler ekleriyle çoğullanabilir. Okullar, ordular, sürüler…
Bazı isimler cümlede kullanılışlarına göre bazen tekil bazen de topluluk ismi olabilir:
Okulun bahçesinde top oynadık. (Tekil isim)

Okul bu hafta sonu geziye gidecek. (Topluluk ismi)

C) Varlıkların niteliğine göre isimler
1.Somut İsimler (Madde isimleri) : Beş duyu organımızdan herhangi biriyle algılayabildiğimiz varlıkların isimlerine denir. Ses, hava, ışık, masa, ev, koku..
2. Soyut İsimler (Mana ismi): Beş duyu organımızdan herhangi biriyle algılayamadığımız; fakat var olduğuna inandığımız varlıkların isimlerine denir. Melek, akıl, özlem, düşünce, üzüntü…

İsimlerin Değişik Görevlerde Kullanılması:

İsimler cümlede isim, sıfat, zarf, edat ve bağlaç görevleriyle kullanabilirler:
Problemin cevabı doğru. Doğru cevapları söyledi. Doğru konuş! Eve doğru yürüdüler.
İsim Sıfat Zarf Edat

İsimlerin Genel Özellikleri :

İsimleri, diğer kelime çeşitlerinden ayıran en belirgin özellikler şunlardır:
a) İsimler, isim çekim eklerini (hâl ekleri, tamlama ekleri, iyelik ekleri, çoğul eki) alır.
b) İsimlerden yapım ekleriyle yeni kelimeler türetilebilir.
c) İsim tamlaması kurar.
d) Sıfat tamlamasında tamlanan olur.
e) Bazı fiillerle bir araya gelerek birleşik fiiller oluşturur.
f) Cümlede her türlü öğe olabilir.

İsmin Hâlleri (Durumları) ve Öğe Oluşu

1. İsmin Yalın Hâli (Yalın Durumu) : Hiç ek almayan veya durum ekleri dışındaki ekleri almış olan isimler yalın durumdadır. Ev, evim, evler, eviniz…
İsimler yalın haldeyken “özne, nesne, zarf tümleci ve yüklem” olabilir:
Havalar soğudu. Ali defter aldı. Güzel konuşmak bir sanattır. Akşam köye gittik.
Özne B.siz Nesne Yüklem Zarf Tüm.

2. İsmin –i Hâli (Belirtme Durumu) : -ı, -i, -u, -ü eklerini alan isimler bu duruma girer. Bu isimler genellikle belirtili nesne olur. Defteri, okulu… Ali kitabı aldı. (Belirtili nesne)

NOT : Türkçe’de dört çeşit –i (-ı, -u, -ü) eki vardır. Bunları birbirine karıştırmamalıyız.
a) Köyü güzelmiş (iyelik eki)
b) Köyü gezdiler (hal eki)
c) Ahmet’in köyü güzelmiş. (tamlama eki)
d) Ört-ü, diz-i (fiilden isim yapma eki)

3. İsmin –e Hâli (Yönelme Durumu) : -a, -e eklerini alan isimler bu duruma girer. Bu durumdaki isimlere genellikle “kime, neye, nereye” soruları sorulur. Dolaylı tümleç görevinde kullanılırlar. Yarın köye gideceğiz. (Nereye? ) (Köye)

• Bu ekleri alan kelimeler bazen zarf tümleci olabilir : Akşama size geleceğiz. (Zarf tümleci)
• Bu ek bazen “için” edatının yerini tutar. Bu ayakkabıyı kızıma aldım. (Kızım için)
• -a, -e ekleri alan kelimeler bazen söz gruplarının içinde bulunabilir. Bu durumda adı geçen kelimeler dolaylı tümleç olmaz. İçinde bulunduğu söz grubuyla öğe olurlar. Çocuk göze geldi. (Yüklem), Bu sene okula başlayan küçük oğlumdur. (özne)
• -e eki eklendiği kelimenin anlamını değiştirerek yeni bir kelime yapar. Yani yapım eki olur. Diz-e, yar-a, sap-a…

4. İsmin –de Hâli (Bulunma, Kalma Durumu) : -de, -da, -te, -ta eklerini alan isimler bu gruba girer. Bulunma, kalma anlamı taşır. Genellikle “kimde, nede, nerede” soruları sorularına cevap vererek dolaylı tümleç olur. Babamda hiç para yoktu. (Kimde)

• – de eki bazen yapım eki olarak da kullanılabilir. Bu kelimeler bazen isim, bazen sıfat görevini üstlenirler. Gözde oyuncu ( sıfat), Fatih takımın gözdesiydi. (İsim)
• – de ekini alan isimler bazen zarf tümleci olur. Bayramda köye gideceğiz. (Zarf tümleci)
• -de ekini alan kelimeler, bazen söz grupları içinde yer alabilir. Bu kelimeler söz gruplarıyla beraber öğe olur. Söylediklerin lafta kaldı. (yüklem)

5. İsmin –de Hâli (Çıkma, Ayrılma Durumu) : -den, -dan, -ten, -tan eklerini alan isimler bu gruba girer. Bu isimler genellikle “kimden, neden, nereden” sorularına cevap vererek dolaylı tümleç olur. Kitapları Ayşe’den aldık. (Kimden)

• -den ekini alan isimler bazen zarf tümleci olur. Sıkıntıdan her tarafı sivilce doldu. (Zarf tümleci)
• -den eki, bazen yapım eki olarak kullanılır. Bu durumda ya sıfat ya da zarf görevi üstlenir. Candan dost, toptan satış, içten davranış…
• -den eki bazen belirtili isim tamlamalarındaki tamlayan eki –ın, -in, -un, -ün ‘ün yerini tutabilir. Çocukların biri ….Çocuklardan biri.
• -den ekini alan kelimelerle ikilemeler yapılabilir. Derinden derine sesler geliyor.
• -den ekini alan kelimelerle üstünlük anlamı taşıyan sıfat öbekleri oluşturulabilir. Gülden kırmızı yanak, Pamuktan beyaz eller…

İSİM TAMLAMALARI

İki veya daha fazla ismin, yeni bir anlam meydana getirecek şekilde birlikte kullanılmasıyla oluşan söz gruplarına isim tamlaması denir. Ad takımı şeklinde de söylenebilir.

İsim tamlamalarında ilk isme tamlayan; ikinci isme tamlanan denir. Bu kural iki isimden oluşan tamlamalar için geçerlidir. İkiden fazla isimden oluşan tamlamalarda genellikle son isim tamlanan diğerleri tamlayan olur. Fakat bu kurala uymayanlar da vardır.

Bahçenin duvarı. Bahçenin duvarının boyasının rengi. Bizim okulun tahta kapısı
Tamlayan Tamlanan T a m l a y a n Tamlanan Tamlayan Tamlanan

İsim tamlamalarının çeşitleri ve özellikleri şöyledir:

1. BELİRTİLİ İSİM TAMLAMASI

Tamlayan –ın, -in, -un, -ün , tamlanan –ı, -i, -u, -ü eklerinden birini alır. Tamlayan sesli harfle biterse –n kaynaştırma harfi; tamlanan sesli harfle biterse –s kaynaştırma harfi kullanılır. Bahçe-n-in kapı-s-ı

NOT :* “Su” ve “ne” kelimeleri bu kurala uymaz. Örnek: Su-y-un tad-ı, ne-y-in tad-ı.
• Zamirler tamlayan veya tamlanan olabilir. Örnek: Bizim evimiz. Çocukların birkaçı…
• Tamlanan isim sayı veya belirsizlik bildiren bir kelime olursa, tamlayan eki –ın, -in, -un, -ün yerine-den, -dan eki gelebilir. (Adamların ikisi….Adamlardan ikisi)
• Bazı belirtili isim tamlamaları, sıfat tamlamasının ters çevrilmesiyle oluşur. (Taze balık…Balığın tazesi)
• Bazı b.isim tamlamalarında tamlayan ve tamlanan yer değiştirir. (Çok verimlidir ovası Konya’nın…) (Konya’nın ovası…)

2. BELİRTİSİZ İSİM TAMLAMASI

Tamlayan, tamlama eklerini almaz. Tamlanan –ı, -i, -u, -ü eklerini alır. Bahçe kapısı, gönül dostu…

• Tamlayan somut veya soyut isim olabilir: Kitap kabı, duygu yoğunluğu
• Tamlanan somut, soyut isim veya isimleşmiş olabilir: Masa örtüsü, gurbet düşüncesi, dünya güzeli.(İsimleşmiş sıfat)
• Tamlayan çoğul eki alabilir: Öğretmenler odası…
• “Kendi” kelimesi, belirtisiz isim tamlamalarında tamlayan olabilir. Bunun dışındaki zamirler belirtisiz isim tamlamalarında tamlayan ve tamlanan olmaz.: Kendi evi…
• İsim-fiiller tamlanan olabilir: Gece yürüyüşü…
• Bazı belirtisiz is.tamlamaları kendisinden sonra gelen ismi niteler ve sıfat görevi kazanabilir: Deniz mavisi gömlek….
• Bazı belirtisiz isim tamlamalarında tamlama eki günlük konuşmada düşebilir: Hatay sokağı…Hatay sokak. Bu durumun yazıda gösterilmesi yanlıştır. (Lokanta Bahar) veya (Bahar Lokanta) yanlıştır. Doğrusu (Bahar Lokantası) şeklinde olacaktır.
• Bu tamlamalarda mecazlı anlatım görülebilir: Laf salatası, ömür törpüsü…
• Bazı belirtisiz isim tamlamaları kalıplaşarak birleşik kelime olmuştur: Kuşadası, hanımeli..
• Bazı belirtisiz isim tamlamalarının başına bir sıfat gelebilir: Kırmızı kadın ceketi…
• Bazen belirtisiz isim tamlamalarında sıfatın başa gelmesi dil yanlışlığına yol açar: Devlet Eski Bakanı (Doğru)… Eski Devlet Bakanı (Yanlış)

3 . TAKISIZ İSİM TAMLAMASI

Tamlayan ve tamlanan, tamlama eklerini almaz. Tamlayan, tamlananın hangi maddeden yapıldığını veya neye benzediğini bildirir. Takısız isim tamlamaları ile sıfat tamlamaları birbirine karıştırılmamalıdır.

Takısız İsim Tamlaması Sıfat Tamlaması

Tahta çanta Güzel çanta
Demir kapı Büyük kapı
Demir yumruk Sert yumruk
Badem göz Siyah göz
Çini vazo süslü vazo
Altın bilezik Burgulu bilezik

4. ZİNCİRLEME İSİM TAMLAMASI

En azından üç isimden oluşan tamlamalara denir. Dedemin dedesinin dedesi, Ayşe’nin kardeşinin okul çantası.

NOT: Zincirleme tamlamayı oluşturan kelimelerden en az biri sıfat görevinde kullanılıyorsa böyle tamlamalara KARMA TAMLAMA denir. Karma tamlamalar, isim tamlamalarının tamlayanı ile tamlananı arasına bir sıfat girmesiyle oluşabildiği gibi, iki sıfat tamlamasının birleşmesiyle de oluşabilir. (Babamın eski ceketi)(Güzel Türkiye’nin güzel çayı)

YAPILARINA GÖRE İSİMLER

1. Basit İsimler: Hiç ek almayan veya yapım ekleri dışındaki (hal ekleri, iyelik ekleri, tamlama ekleri, çoğul ekleri) almış isimlere denir. Ev, evler, evi, evim…
2. Türemiş İsimler: İsim veya fiil köklerine, çeşitli yapım ekleri getirilerek oluşan isimlere denir. Gözlük, sevgi…
3. Birleşik İsimler: İki veya daha fazla kelimenin birlikte kullanılmasıyla oluşan isimlere denir. Türkçe’de birleşik isimler genellikle şu yöntemlerle oluşur:

a) İki ismin birleşmesiyle oluşur: (Tür değişmez) . (Çanakkale, ayçiçeği, Kuşadası)
b) İki fiilin birleşmesiyle oluşur: (Her iki kelimenin türü değişir)(Dedikodu, biçerdöver)
c) Bir isim bir fiilin birleşmesiyle oluşur: (İkinci kelimenin türü değişir) (İmambayıldı, gecekondu…)
d) Bir fiil, bir ismin birleşmesiyle oluşur: (Birinci kelimenin türü değişir) (Bilirkişi, yazarkasa…)
e) Bir sıfat, bir ismin birleşmesiyle oluşur: (Tür değişmez. Çünkü sıfatlar da isim soylu kelimelerdir.) (Ulukışla, Karaköy, Acıgöl…) Made İn BlackWolf

İsimler(adlar)

ADLAR (İSİMLER)

Bütün sözcük türleri,iki gruba ayrılarak değerlendirilir.
A)Ad Soylu Sözcükler:

1)Ad (İsim)
2)Sıfat (Önad)
3)Zamir(Adıl)
4)Zarf (Belirteç)
5)Edat (İlgeç)
6)Bağlaç
7)Ünlem

B)FİİLLER (Eylemler)

1)Adlar:Varlıkları ya da kavramları karşılayan,onları tanımamızı sağlayan sözcüklere “ad” denir.Bir kelimeye -mek, -mak ya da -ma, -me olumsuzluk ekini getiremiyorsak o kelime addır.

*Bahçe, kum, Ali, kitap, çanta, Almanya, Merkür,…
İsimleri:
A)Görev ve anlamlarına göre,
B)Varlıkların türüne göre,
C)Varlıkların sayısına göre,
D)Yapılarına göre olmak üzere 4grupta inceleyebiliriz.

GÖREV VE ANLAMLARINA GÖRE İSİMLER

1)Somut İsimler:Taş,kitap,çiçek,…
2)Soyut İsimler:Akıl,sevgi,saygı,şeytan,iyilik,keder,…
3)İş ve Eylem Gösteren İsimler:Fiil soylu kelimelere “-mek, -mak, -ış, -iş, -me, -ma” ekleri getirilerek türetilen ve iş,oluş,eylem bildiren isimlerdir.Bunlara “fiilimsi” (isim-fiil) de denir.
*Çalışmak, uyumak, dokunma, eğlenme, bakış, gülüş,…

VARLIKLARIN TÜRÜNE GÖRE İSİMLER

1)Özel İsimler:Tek olan,diğer varlıklara benzemeyen varlıkların özel adlarıdır.
*Köroğlu,Nedim, Türkçe, Mehmet,Minnoş, Pamuk, Türk Dil Kurumu,…
2)Tür (Cins) İsimleri:Aynı türden birçok varlığın ortak adlarıdır.
*El, ayak, kardeş, amca, kedi, kaşık,şehir, kasaba,…

VARLIKLARIN SAYILARINA GÖRE İSİMLER

1)Tekil İsimler:Aynı türden varlıkların bir tekinin adıdır.
*Çocuk, ay, kalem, kitap, elbise,…

2)Çoğul İsimler:-ler,-lar çokluk ekini almış isimlerdir.
*Çocuklar, ağaçlar, kitaplar, öğrenciler,…

3)Topluluk İsimler:Biçim bakımından tekil göründüğü halde çokluk ya da topluluk anlamı veren adlardır.
*Ordu, alay, sürü, kurultay, meclis, takım,…
YAPI BAKIMINDAN İSİMLER

1)Basit İsimler:Hiçbir yapım eki almamış isimlerdir.
*Araba, insanlar, evimiz, yoldan, tahtayı, çanta, kuşlarım,…

2)Türemiş İsimler:İsim ya da fiil kök ve gövdelerinden yapım ekiyle türeyen isimlerdir.
*Yol-cu, meslektaş, silgi, ölüm,…

3)Birleşik İsimler:İki ismin aralarına başka bir kelime girmeyecek şekilde birleşip kalıplaşmasıyla oluşan isimlerdir.
*Anayurt,Çanakkale, açıkgöz, boşboğaz, aslanağzı, gecekondu, ateşkes, biçerdöver, bakarkör, giderayak,…
İSİM TAMLAMALARI

1)Belirtili Ad Tamlaması:Tamlayanın “-in” ilgi ekini tamlananın da “-i,si” 3.tekil kişi iyelik ekini aldığı tamlamalardır.

NOT:Belirtili isim tamlamasını bulmak için tamlanana neyin,kimin sorularını sorarız.
Türkçe’nin önemi,
Yolun sonu,
Ali’nin amcası,
Arabanın boyası,
Fırtınanın gücü,
Bizim köyümüz.

2)Belirtisiz Ad Tamlaması:Tamlayanı yalın halde bulunan,tamlananı 3.kişi iyelik ekini alan tamlamalardır.
*Sokak kapısı,
*Tarla kuşu,
*Çam ağacı,
*Okul müdürü,
*Hızlı koşanı (sıfat)
*Devlet memurları

NOT:Belirtisiz isim tamlamasını bulmak için tamlanana “-ne” sorusunu sorarız. “Nasıl,ne kadar,kaç,hangi” gibi sorular sıfat tamlamasını buldurur.

3)Takısız Ad Tamlamaları:Tamlayan ve tamlananın tamlama ekleri almadan oluşturdukları ad tamlamasıdır.Bu tür tamlamalarda tamlayan,tamlananın ya neye benzediğini ya da neden yapıldığını anlatır.
*Yünden çorap
*Çelik tencere
*Ahşap dolap
*Taş duvar
*Bakır tel

Tamlayan tamlananın neden yapıldığını belirtiyor. Tamlayanla tamlananın arasına “den” ekini getirdiğimizde anlam bozulmuyor.Oysa sıfat tamlamalarında bozulur.

*Sarı çorap (sıfat)
*İnci (gibi) diş
*Kömür göz
*Altın kalp
*Çelik bilek
Tamlayan,tamlananın neye benzediğini ifade ediyor.Tamlayanla tamlananın arasına “gibi” edatını getirirsek sıfat tamlamasıyla karıştırmayız.Çünkü sıfat tamlamalarının arasına “gibi” edatını getiremeyiz.
NOT:Takısız isim tamlamalarının tamlayanları doğada tek başına bulunurken sıfat tamlamalarındaki doğada tek başına bulunmaz.

4)Zincirleme Ad Tamlamaları:Bir ad tamlamasının üçüncü bir adla ya da başka bir ad tamlamasıyla oluşturduğu tamlamaya zincirleme ad tamlaması denir.
*Bahçe kapısının anahtarı
b.siz ad tam. ad
zincirleme ad tam.
*Çevre yolunun ağaçlandırma çalışmaları
b.siz ad tam. b.siz ad tam.
zincirleme ad tam.

Ad Tamlamalarıyla İlgili özellikler:

1)Belirtili ad tamlamalarında tamlayan çoğul,tamlanan da belgisiz bir sözcük olursa tamlayan eki “-in” yerine “-den” eki kullanılabilir.
*Aşağıdakilerden hangisi (Aşağıdakilerin hangisi)
*Yolculardan biri (Yolcuların biri)

2)Belirtili ad tamlamalarında kimi zaman tamlayan ile tamlanan yer değiştirebilir.
*Tadı yok sensiz geçen günlerin.

3)Belirtili ve zincirleme ad tamlamalarında tamlayan ile tamlanan arasına sözcükler girebilir.
*Masanın ayağı(Masanın kırık ayağı)
*Evin borcu.(Evin bir türlü bitmek bilmeyen borcu)

4)Belirtili ad tamlamalarında tamlayan,tamlanan ya da ikisi birden zamir olabilir.
*Onun kızı (Tamlayan zamir)
*Çocukların bir çoğu (Tamlanan zamir)
*Onların bir çoğu (Tamlayan da tamlanan da zamir)

5)Tamlayanı zamir olan belirtili ad tamlamalarında tamlayan genellikle düşer.Bunlara “tamlayanı düşmüş ad tamlaması” denir.
*Olayı bize babası anlatmıştı. (Onun babası)
*Evimiz çok güzel oldu. (Bizim evimiz)
*Paran var mı?(Senin paran)

6)Bir tamlayan,birden çok tamlanan için;bir tamlanan da birden çok tamlayan için ortak kullanılabilir.
*Evin kapısı ve penceresi açık kalmıştı.(Tamlayan ortak)
*Ahmet’in,Murat’ın ve Deniz’in velisi toplantıya katılmadı.(Tamlanan ortak)
ADLARDA KÜÇÜLTME

Adlarda küçültme “cik ve ceğiz” ekleriyle sağlanır.
*Şu tepeciği aşarsak köy görünür.(Küçük tepe)
*Çocukcağız evin yolunu şaşırdı.(Küçük çocuk)

Adların sonuna getirilen “cik,ceğiz” ekleri adlara değişik anlamlar da katabilir.

*Anneciğimi çok özledim.(Sevgi)
*Bir milyarcık borç verir misin?(önemsememe-azımsama)

NOT:-cik eki kimi zaman somut bir varlığa ad oldukları zaman küçültme anlamını yitirebilir.
*Mehmetçik (Türk askeri)
*Gelincik (Çiçek ismi)
*Maymuncuk (Kapı kilidini açan araç)
ÇOĞUL EKİNİN (-LER,-LAR)GÖREVLERİ VE EKLENDİĞİ SÖZCÜKLERE KATTIĞI ANLAMLAR:
-Ler,-lar eki eklendiği sözcüğe her zaman çoğul anlamı katmaz;farklı anlam ilgileri de katabilir.

*Birazdan Zeynepler gelir.(Belirli bir aileyi belirtiyor)
*Bu cami Karahanlılar döneminde kalma.(Sülale,soy anlamı katmış)
*Müdür Beyler henüz gelmediler.(Saygı)
*Hanımefendiler daha uyanmadılar. (Alay,küçümseme, sitem anlamı katmış)
*On yaşlarında bir çocuktu.(Yaklaşık anlamı katmış)
*Hasta ateşler içinde kıvranıyordu.(Abartma)
*Anadalu’da Yunus’lar bitmez.(Özel ada benzerleri anlamı katmış)
*Akşamları televizyon seyrederim.(Belgisiz sıfat yerine geçerek “her” anlamı katmış)

Adlar (isimler)

Adlar, evrendeki bütün canlı ve cansız varlıkları, duygu ve düşünceleri, durumları, bütün bunların birbirleriyle olan ilgilerini karşılayan sözcüklerdir

ÖR: kuş, ağaç, yastık, akıl, ağlama, yargı, gezegen.

1 a) Bildirdikleri Varlıkların Özelliklerine Göre Adlar

I- Özel Ad : Tek bir varlığa verilen ve yalnız o varlığı tanıtan adlar.Kişi, hayvan, yer, dil, din, mezhep, millet, ülke, kitap, gazete, kurum dernek, okul adları özel adlardır.

ÖR: Kerem, Aslı ; Karabaş, Tekir; İstanbul, İzmir ; Türkler, İngilizler, Araplar ; Türkiye, Azerbaycan ; Türkçe, İngilizce ; Müslümanlık, Hanefilik ; Milliyet, Yeni Hayat ; İstanbul Üniversitesi, Türk Hava Yolları .

II- Tür (Cins) Adı : Aynı türden varlıkları gösteren kelimelere tür adı denir.Vücudun organlarının adları, akrabalık, hayvan ve bitki adları, araç adları bu adlara girer.

ÖR: baş, gövde, ayak; ana, baba, dayı; kedi, ağaç; çekiç, tabak.

1 b) Varlıkların Oluşlarına Göre Adlar

I- Somut Ad : Duyularımızla algıladığımız varlıklara verilen adlardır.

ÖR: çiçek, kalem, bardak, iğne.

II- Soyut Ad : Duyularla algılanamayan ancak akıl yoluyla idrak edilen kavramları gösteren adlardır.

ÖR: sevgi, insanlık, mutluluk, hak, neşe.

III- İş ve Eylem Gösteren Adlar : Fiil kök ve gövdelerine getirilen -mak; -me ve -ş ekleriyle türetilen adlardır.

ÖR: uçuş, okuma, konuşmak

1 c) Niceliklerine Göre Adlar

I- Tekil Ad: Aynı türden varlıkların tek olan adıdır.

ÖR: oda, öğrenci, Ankara, Ali

II- Çoğul Ad: Türkçede adın birden çok olduğunu göstermek için -lar(-ler) çoğul eki kullanılır. Tekil adlara gelerek onları çoğul yapar.

ÖR: Ayşeler, teyzemler (aile ve grup adı);

Fatih’ler, Kanuni’ler (belirtilen kişilere benzeyenler);

kemirgenler, sürüngenler (birçok özelliği ortak olan topluluklar);

insanlar, gökler (çoğul anlamı taşıyan tekil adların anlamını güçlendirmek için);

yalvarmalar, yakarmalar (abartı);

Beyfendi gelmediler mi? (saygı)

III- Topluluk Adı : Biçim bakımından tekil olan ancak çoğul bir topluluğu adlandıran sözcüklerdir.

ÖR: ordu, sürü, takım, bölük, sınıf.

1 ç) Ad Durumları

I- Yalın Durum : Çekim eklerinden hiçbirini almamış durumudur. Genel olarak cümlede özne görevini yüklenirler.

ÖR: “Vapur, kayalık sahilimize uğramaya cesaret edemedi.”

“Davranış, insanın aynasıdır.”

II- Yükleme(Belirtme) Durumu: -ı(/-i, -u/-ü ) ekiyle adın taşıdığı kavramın etkilendiği belirtilir.Bu durum eki, geçişli fiili tümleyerek cümlede nesne görevinde kullanılır.

ÖR: “Kitabı sonuna kadar zevkle okudum.”

” Uzaktan evi gördüm.”

II- Yönelme Durumu: Yönelme durumunda adın belirttiği kavrama yöneliş, dönüş söz konusudur. Bu durum, ada -a(/-e) ekinin getirilmesiyle sağlanır.

ÖR: Üç yüz bin liraya pantolon aldım. (karşılığında)

Perşembeye görüşürüz. (zaman)

Bu kitapları masaya bırakın. (yer bildirir.)

Bu şiiri sana yazacağım. (için, amaç)

Zamanla büyüdü, çoluk çocuğa karıştı. (ikileme yapar)

Evine bağlı bir adam olarak biliniyordu. (sıfat)

IV- Bulunma(Kalma) Durumu: -da(/-de, -ta/-te) ekinin getirilmesiyle “kalma, içinde olma” durumu oluşturulur. Diğer kullanımları ise:

ÖR: Bayramda görüşürüz. (zaman)

Bu konuda hiç endişe duymadı. (dolaylı tümleç)

Türkiye’de nüfus her yıl % 2 artıyor. (yer ve içinde olma)

Üretimin onda dokuzu dışarı ihraç ediliyor.(kesir sayı sıfatında )

Orda burda başıboş dolaşmaktan usanmadı. (ikileme)

V- Çıkma Durumu: -dan(/-den, -tan/-ten) ekinin getirilmesiyle “çıkma, ayrılma” durumu oluşturulur. Diğer kullanımları ise:

ÖR: Balı camdan kavanoza aktardılar. (sıfat)

Pamuktan yumuşak bir ele sahipti. (benzetmeli karşılaştırma)

Pastadan tabağınıza alır mısınız ? (bütünün parçası)

Öğrencilerden kimisi daha sıkı çalışıyor. (tamlayan eki durumunda)

1 d) Ad Tamlamaları

Bir adın başka bir adla kurduğu gruba ad tamlaması adı verilir.Birinci unsura tamlayan ikinci unsura tamlanan denir. Tamlanan unsur daima iyelik üçüncü şahıs eki alır.

I- Belirtili Ad Tamlaması: Tamlayan unsurun -nın(/-nin; -ın/-in) tamlayan eki almış durumudur. Tamlanan iyelik eki almıştır.

ÖR: oda-nın kapı-s-ı, su-y-un ses-i, ne-y-in ne-s-i, İstanbul-un bahar-ı

II- Belirtisiz Ad Tamlaması: Tamlayan unsurun ek almaması durumudur. Sadece tamlananda iyelik eki vardır.

ÖR: okul çanta-s-ı, yolcu tren-i, yemek masa-s-ı (tür adı)

ayva reçel-i, üzüm su-y-u, yaprak dolma-s-ı (yiyeceklerin neden yapıldığı)

Ankara bal-ı, Pisagor teorem-i, Amasya elma-s-ı (çıkış yeri bildirir.)

Adapazar-ı, Konya ova-s-ı, Kuşada-s-ı (yer adı)

93 harb-i, 1988 bahar-ı, 1453 yıl-ı (zaman)

mısır püskül-ü, kestane reng-i (gibi, benzer anlamında)

yumurtasarı-s-ı, limonküf-ü, ayvaçürüğ-ü (renk bildirir)

Milliyet gazete-s-i, Göl İnsan-ları,Türk Dil Kurum-u, Halk Banka-s-ı, Kadıköy Belediye-s-i, Cuma gün-ü, Aralık ay-ı

(gazete,kitap, kurum, gün, ay bildiren adlar kurar)

edebiyat öğretmen-i, evkadın-ı, cumhurbaşkan-ı (meslek ve ünvan)

Türk misafirperverliğ-i, Hollanda lâle-s-i, Fransız mutfağ-ı (milletle ilgili özelllikleri bildirir)

III- Takısız Ad Tamlaması: Hem tamlayanın hem de tamlananın ek almadan anlamca bütünleşmesiyle oluşan tamlamadır. Tamlayan tamlananın neden yapıldığını bildirir.

Bu terim, dilciler arasında tartışma konusudur. Genel kanı, takısız tamlamaların sıfat tamlaması olduğu yönündedir.

ÖR: demir çivi, altın bilezik, tahta masa (tamlayanın yapıldığı maddeyi bildirir)

yufka yürek, elma yanak, kiraz dudak (tamlananın neye benzediği)

Çanakkale, Galatasaray, Pamukkale (yer adı)

erkek kardeş, kız kardeş, Doktor Ahmet (akrabalık ve san adları)

kepçekulak, karga burun, armut kafa (deyim)

IV- Zincirleme Ad Tamlaması: Tamlayanı, tamlananı ya da her ikisi de tamlama olan tamlamalardır.

ÖR: taş duvar-ın kalıntı-s-ı,

Ali-nin demir cetvel-i,

tahta masa ayağ-ı-nın renkli cila-s-ı

2 e) Yapılarına göre sıfatlar:

I- Basit Adlar: Ek almamış adlardır.

ÖR: yol, deniz, masa, çocuk, ağaç, vapur.

II- Türemiş Adlar: En az bir türetme eki almış adlardır.

ÖR: çaydan-lık, akı-n, sav-cı, uğra-ş, kes-ki

III- Birleşik Adlar: İki sözcüğün biraraya gelmesiyle oluşan adlarıdır.

ÖR: dedikodu, yüzbaşı, gecekondu; ateşkes, basımevi, gülhane, kaptıkaçtı

Sponsorlu Bağlantılar
Aramalar: topluluk isimlerine örnekler topluluk isimleri örnekler topluluk isimleri topluluk isimlere örnekler topluluk adlarına örnekler
Etiketler:isimler adlar topluluk isimlerine örnekler isimlere örnekler örnek isimler tekil isimlere örnek cins isim neye denir çoğul isimlere örnekler isim örnekleri isimler ve adlar isim ad topluluk isimleri örnekler topluluk örnekleri isimler (adlar) topluluk isimlerine örnek isim (ad) isimler ad isim(ad) tekil isim örnekleri çoğul isimlere örnek tekil isimlere örnekler
Topluluk tüzükleri (Avrupa Birliği): Topluluk tüzükleri, Avrupa Birliği hukukunda yasama biriminin bir parçasıdır. Bu tüzüğün tüm hükümleri, üye ülkelerde eşzamanlı olarak, koşulsuz bir biçimde yasa hâline gelerek yürürlüğe girer.
Topluluk Siteleri: Ortak amaçlara yönelik insan gruplarını buluşturan ve paylaşımda bulunmalarına yardımcı olan web sitesi türüdür.
Vikipedi:Topluluk portali: ----

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayınlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir