Türklerin İslamiyete Katkıları

abbasi adana antakya bu dini eden gibi hizmet ilk islam kendi manas nda sadaka tarsus yeni zor Türklerin İslamiyete Katkıları Türklerin İslamiyete Olan Hizmetleri türklerin islamiyete hizmetleri türklerin islamiye..

Türklerin İslamiyete Hizmetleri

TÜRKLERiN iSLAMiYETE HiZMETLERi

751′de Arapların Çinliler üzerindeki Talas galibiyetinden sonra İslamiyet Türkler arasında yayılmaya başladı. Fakat Türklerin kitle halinde ancak 10. yy ilk yarısında Karahanlılar Devleti’nde kendi istekleri ile Müslüman oldukları görülür. Türklerin ulaştıkları tek tanrı düşüncesi, savaşçı; yoksulları doyurma, kurban törenleri, bilim sevgisi gibi gelenekleri İslamiyet’in Tanrı anlayışı, cihat, zekat, sadaka, kurban, bilim anlayışı ve uygulamalarıyla büyük benzerlikler gösterdiği için onların bu yeni dini benimsemeleri zor olmadı.
Türkler, İslam’ı benliklerine sindirdikten sonra, gerçek müslümanın en mükemmel insan olduğuna yürekten inandılar. Geçmişi tedavi etmek ve kendilerini gerçeğe ulaştıran bu dine karşı borçlarını ifa etmek azmiyle hayatlarını tamamıyla bu dine adadılar. İslam’a hizmet etmek artık onların milli ideali oldu.
Türkler İslam’a siyasi olarak ilk defa Abbasiler zamanında hizmet etmişlerdir. Abbasi Halifelerinden Memun ve Mutasım, Türklerin İslam ülkelerine gelmelerine çalıştılar. İçte mezhep kavgaları, dışta Bizans ile uğraşan Abbasiler bu iki önemli sorunu Türk askeri gücüyle aşmaya çalıştılar. Mutasım Türk askerleri için Bağdat yakınlarında Samerra şehrini kurdular (836). Bizans sınırı boyunca kurulan Avasım şehirlerine (Diyarbakır, Malatya, Manas, Antakya, Adana, Tarsus) Türk askeri birlikleri yerleştirildi. Türkler Bizans’a karşı İslam dünyasının savunuculuğunu üstlenmiş oldular.
Türkler XI. yüzyıl sonlarında başlayan ve XIII. yüzyıl sonlarına kadar devam eden Haçlı seferleri sırasında, İslam dünyasını korudular ve savundular. Bu olayı şu örnekle açıklayabiliriz:
100.000 kişilik ilk Haçlı ordusu Edirne yakınlarındaki Sırpsındığı’nda geceleme kararı vermiş ve ertesi gün kazanacağı zaferin şenliğine bir gün önceden başlamıştı. Sınırı korumakla görevli olan Hacı İlbey, 10.000 kişilik süvarisiyle düşmana gece baskını yapmaya karar verdi ve baskından önce yaptığı konuşmada askerlerine şöyle hitap etti: “Arkadaşlar! Biz buralara kadar Allah’ın ismini yüceltmek ve İslam’ı yaymak için geldik.”
Baskın yapıldı. Haçlılar büyük bir bozguna uğratıldı. Hacı İlbey’in şu sözleri Müslüman Türk’ün en büyük milli idealini formülleştirmektedir. Allah’ın dinine hizmet etmek böylece O’nun rızasını kazanmak ve bu uğurda şehit olmak Türk’ün en çok imrendiği ve istediği bir gaye olmuştur. Zaten İslam’ın gayesi olan kainat fanusunu ezan sesleriyle çınlatmak arzusu, atalarımızın kanını tutuşturmuştur. “fi sebilillah cihad” ideali onları yağız atların sırtında asırlarca serhat boylarında koşturmuştur.
Müslüman Türk’ün bu özlemini bilmeyen yoktur. Fransız seyyahı M.de Thevenot bunu şöyle dile getirir: “Din gayretleri son derece yüksek olduğu için bütün Türkler, İslamiyet’i baştan başa kainata yaymak isterler.”
Türkler İslamiyet’i sadece dış düşmanlara karşı değil iç karışıklıklarda da savunmuşlardır. Şu olayla bu konu açıklığa kavuşturulabilir:
Miladi XI. asrın ortalarında İslam alemi bir yandan iç buhranlar, diğer yandan dış saldırılarla zor durumda kalmıştı. Abbasi Halifesi Kaim- Biemrillah, Büveyhoğulları’nın küstah ve terbiyesiz davranışları karşısında eziliyordu. Bu hal İslamiyet’e samimi bir şekilde bağlanmış olan Selçuklu Türkleri’ni üzüyordu. Halife içinde bulunduğu müşkil durumdan kendini kurtarması için Tuğrul Bey’i Bağdat’a davet etti.
Beş vakit namazını cemaatle kılan, yanında cami inşa ettirmedikçe kendisi için saray yaptırmayacağını söyleyen ve halifenin davetini aldıktan sonra da, memleketi koruma hususunda halifenin bir kölesi olduğunu söyleyecek kadar samimi bir dindar olan Tuğrul Bey halifeye verdiği cevapta şöyle diyordu:
“Peygamber’e hizmetle şeref kazanmak için gelmek istiyorum. Mekke’ye gidip orada dua ve ibadette bulunmak emelindeyim. Hacıların geçtiği bütün yolların emin olmasını diliyorum. Eşkıya ve asilerle Allah’ın izniyle harp edeceğim.”
1055 tarihinde 60.000 kişilik ordusuyla Bağdat’a girip Şii Büveyhoğulları’nın hakimiyetine son veren Tuğrul Bey, halifenin huzuruna girdiği zaman, bu makama beslediği derin hürmet sebebiyle derhal yere kapanıp toprağı öpmüştü.
Türkler’in İslamiyet’i korumaları en kötü durumlarında bile devam etmiştir. Son zamanlarını yaşayan Osmanlılar bile İslam’ı muhafaza etmekten çekinmemişlerdir ki şu olay bunu apaçık ortaya koymaktadır: “Dini uğrunda can vermeyi en büyük ideal sayan Müslüman Türk devleti can çekişirken bile bu idealine gölge düşürmemişti.”
Paris’te Volter’in yazdığı bir piyes temsil edilecekti. “Muhammet yahut Taassup” adlı bu piyesle meşhur Zeyd-Zeynep meselesi dile getirilerek Hz. Peygamber küçük düşürülmek isteniyordu. Bunu duyan Padişah II.Abdülhamid, elçilik vasıtasıyla temsilin durdurulmasını, aksi halde bunu siyasi bir mesele yapacağını Fransa hükümetine bildirdi. Fransızlar temsili durdurdular; lakin tiyatro İngiltere’ye geçti ve aynı temsilin Londra’da da verilmesi kararlaştırıldı. Bu haberi biraz geç alan Osmanlı padişahı aynı teklifi İngiliz hükümetine de yaptı. Lakin İngiliz hükümeti zamanın geçmiş olduğunu ve biletlerinin dağıtıldığını, esasen böyle bir hareketin vatandaşların hürriyetine tecavüz olacağını bildirerek teklifi reddetti.
Osmanlı hükümet temsilcisi Fransa’da da hürriyetin hakim olduğunu, buna rağmen temsilin kaldırıldığını söyleyince İngilizler “Orası Fransa’dır, burası İngiltere, Fransa’da hürriyetin hududu işte o kadardır.” dediler. Bu cevaba pek öfkelenen Sultan Abdülhamid İngilizlere şu ültimatomu verdi:
“İngilizler Peygamberimiz’i tezyif ediyorlar dite alem-i İslam’a beyanname neşredeceğim! Cihad-ı ekber ilan edeceğim!”
Bu tehdit karşısında İngiliz hürriyeti iflas etti, temsil derhal durduruldu.
Türkler İslamiyet’i yıllarca korumuşlardır. Fakat hizmetler sadece korumak ve yaymakla sınırlı değildir. İslami eğitim yaymak için medreseler açmışlardır. Medreselerin önemli olması ve yayılmasının sebebi şunlardır:
èSünni-Hanefi olan Müslümanların, çevrelerindeki Şii ve Fatımilerin aşırı mezhep propagandalarına karşı koyma ihtiyacı. Medreseler böylece, Hanefi, Şafii, Maliki, Hanbeli adlarındaki dört Sünni mezhebin koruyuculuğu ve yayıcılığı görevini üstlenmiştir.
èİslamiyet’i yeni benimsemiş Oğuz topluluklarının yeni inançlarının pekiştirilme, eskilerinin silinme gereğinin duyulması.
èDin adamı yetiştirme ihtiyacı.
èYeni ele geçirilen ülkelerin manen de fethini sağlamak için gerekli insanları yetiştirme düşüncesi,
èDevlet adamlarının eğitim ve bilimseverliği.
Türkler eğitimin yanısıra bilim konusunda da İslamiyet’e büyük hizmetler vermiştir. Müslüman olduktan sonra Türkler arasında birçok bilim adamları yetişmiştir. Biruni, Farabi, İbni-Sina bunların birkaçıdır.
İbni-Sina daha gençlik yıllarında dönemin felsefe, tıp, tabiiyat, teoloji, matematik alanında tüm bilgilerini öğrenmiş ve kendisine Aristo ve Farabi’den sonra gelen üçüncü öğretmen anlamında “muallim-i salis” denmiştir.
İbni-Sina Kanun ve Şifa adındaki eseriyle bu bilimi o dönem için doruk noktasına çıkarmış ve bu kitaplardan yüzyıllarca yararlanılmıştır. O, kitaplarını, öğrencilerin kolayca okuyup ezberlemelerine yardım eden kısa notlar halinde kaleme almış; böylece tıp öğrenimini en iyi biçimde yapılması yolunda harcamıştır.
Avrupalılar İbni-Sina’yı ölümünden yüz yıl geçince eserlerinin Latince çevirileri ile tanınmış ve bunları tıp fakültelerinde beş yüz yıldan fazla bir süre ders kitabı olarak okutmuşlardır. Osmanlı hekimleri de onun kitaplarından yararlanmışlardır. Örneğin Süleymaniye Tıp Medresesi’nde Kanun okutulmuştur.
Farabi de Türklerin yetiştirdiği önemli bilim adamlarındandır. Felsefe ve görüşlerinin derinliği nedeniyle Aristo’dan sonra kendisine muallim-i sani denmiştir. Felsefe, mantık, ahlak, psikoloji, metot, fizik, kimya, astronomi, geometri, siyaset, sosyoloji, askerlik, din, tasavvuf, dil, edebiyat ve musiki ilgilendiği bilim dallarıdır.
Bilimde olduğu gibi sanatta da Türkler İslamiyet’te etkili olmuş, İslam sanatına katkıda bulunmuşlardır.
İslam’ı yaymak amacıyla başlatılan ve gerçekleştirilen fetihler aynı zamanda İslam sanatının da gelişmesini sağladı. İslam sanatı zaman içinde Bizans, İran ve Türk sanatının etkisinde gelişti. İslam sanatında en büyük gelişme mimari alanda olmuştur.
Abbasiler zamanında İslam mimarisi öncelikle İran sanatında etkilendi. Türklerin İslam Devleti’nin hizmetine girmesiyle, İslam sanatında bu kez Türk etkisi görülmeye başlandı. Örneğin Kahire’de Tolunoğlu Camii’nde Orta Asya Türk mimarisinin özelliklerini görmek mümkündür.
Sonuç olarak Türklerin İslam’a koruyuculuk ve yayıcılık, bilim, eğitim ve sanat konularında ciddi hizmetleri olmuştur. Yani İslamiyet Türklere çok şey borçludur.

Türklerin İslamiyete Hizmetleri

TÜRKLERİN İSLAMİYET’E HİZMETİ
Türklerin İslam dinini kabul etmeleri dünya tarihinde önemli bir dönüm noktası olmuştur. Müslüman Türkler karışıklık içindeki İslam dünyasının koruyuculuğunu üstlenmiştir. 1000 yıl boyunca İslamiyet’in bayraktarlığını yapan Türkler, İslam dünyası tarafından hala lider millet olarak görülmektedir…
Türklerin Müslümanlığı kabul etmeleri hem İslâm âlemi hem de dünya tarihi açısından önemli sonuçlar doğurmuştur. Türkler, karışıklık içinde bulunan İslâm dünyasının koruyuculuğunu üstlendiler. Selçuklular, Abbasi halifelerini himaye ettiler. Batıda Haçlı Seferleri’ne, doğuda Moğol akınlarına karşı Türkler tarafından set oluşturulmuş, böylece İslâm dünyası dağılmaktan kurtulmuştur. Bin yıla yakın bir süre Türkler, Müslümanlığın bayraktarlığını yapmıştır. Gazneli Mahmud’un Hindistan’a kadar yaptığı seferler sonucunda Müslümanlık Hindistan’a kadar ulaşmıştır. Böylece yakın dönemlerde kurulan Pakistan ve Bangladeş’in temelleri atılmıştır. Osmanlı döneminde ise Türkler Balkanlar’a yerleştiler. Arnavutlar, Bosna-Hersekliler (Boşnaklar) bu dönemde Müslüman oldular.
TARİHİN DÖNÜM NOKTASI
Türklerin Müslüman olmaları hem İslâm tarihi, hem Türk tarihi bakımından, dolayısıyla bütün dünya için çok önemli bir olaydır. Bu sayede Türkler birliğe kavuşmuş ve eriyip yok olmaktan kurtulmuşlardır. Bugün yeryüzünde Müslüman olmayan Türk topluluğu yoktur. Sonradan Müslüman olup da ardından asimile olan hiçbir Türk topluluğu yoktur. Ama Türk soyundan gelmiş birçok topluluklar vardır ki, bunlar İslâm’dan başka dinlere girmekle hem dillerini hem köklerini unutmuşlar, tamamen karakter değiştirerek kaybolup gitmişlerdir. Tuna Bulgarları bunun tipik örneğidir. Bu Türk topluluğu Hıristiyan olarak İslavlaşmış, bambaşka bir millet olmuştur. Şimdiki Bulgarların Türklükle en ufak bir ilişkisi kalmamıştır.
Müslüman olmaları sayesinde Türkler tarih sahnesinde üstün millet sıfatıyla yaşamlarını devam ettirdiler. Bir defa, Müslüman olunca, o sırada teşekkül halinde bulunan İslâm medeniyetine katıldılar ve bu medeniyeti oluşturan üç milletten (Araplar ve İranlılarla birlikte) biri oldular. İslâm cephesine girmiş olmaları onları Asya bozkırlarından Yakın Doğu’ya getirdi ve orada yerleşip kalmalarına neden oldu. Bu suretle Türkler tutunabilecekleri, büyük ve istikrârlı devlet kurabilecekleri bir bölgeye yerleşmiş oldular.
Diğer taraftan, İslâm alemi de Türklerin katılmasıyla bünyesinde taze bir kan buldu. Türkler İslâm’ı kendileri için bir ‘Milli Din’ olarak kabul ettiler, bütün benlik ve samimiyetleriyle bu dine sarılarak 11. yüzyıldan itibaren İslâm dünyasının bütün düşman kuvvetlerine karşı korunması işini tek başına yüklenmiş oldular.
Müslümanlık devrine kadar Türkler her türlü yüksek meziyete sahip olan, fakat henüz dünyada kendi yerini tam bulamamış olan bir milletti. İslâm, onun yolunu aydınlatan bir ışık oldu ve Türk Milleti bu ışığı takip ettikçe hep yükseldi.
ANADOLU’YA İSLAMİYETİN GİRMESİ VE MALAZGİRT SAVAŞI
Türkler İslâm’a girdikten sonra bu uğurda hiçbir fedakârlıktan çekinmeden bütün varlıkları ile Müslümanlığa hizmet ettiler. Müslümanlığın dünyaya yayılması görevini Araplar’dan sonra Türkler üstlenmiş ve bunu başarı ile devam ettirmişlerdir. Türkler, doğuda Asya kıtasının birçok bölgelerinde Müslümanlığın yayılmasına hizmet ettikten sonra batıya yönelmişlerdir. Malazgirt Zaferi, Türk ve İslâm tarihinin en önemli olaylarından biridir. Bu zafer, Anadolu’nun Türkleşmesini ve İslâmlaşmasını sağlamış, İslâm Dinî’nin batıya doğru yayılmasını hızlandırmıştır. İstanbul’un Müslüman Türkler tarafından 1453 tarihinde fethedilmesi ile Türk Milleti’nin önderliğinde yüzyıllarca sürecek olan ‘Müslümanlığın Altın Çağı’ başlamış oluyordu.
Türk Milleti gittiği ülkelere İslâm medeniyetini, İslâm adaletini ve ahlâkını götürmüştür. Türklerin idaresinde sadece Müslümanlar değil, diğer dinlerden olan milletler de huzur ve güvenlik içinde yaşamışlardır.
Türkler, Müslümanlığın iç ve dış düşmanlara karşı korunmasında büyük hizmetlerde bulunmuşlardır. İslâm’ı içten yıkmak isteyen ve bu amaçla Müslümanlar arasında yanlış inançlar yaymaya ve bölücülük yapmaya çalışanlara karşı Müslümanlığın özünü korumuşlardır.
Bizanslıların, Müslümanlara yaptığı saldırılara ve özellikle haçlı seferlerine karşı Türk Milleti’nin kahramanca savaşması, İslâm ülkelerini çok büyük tehlikelerden kurtarmıştır. Büyük sel felaketleri gibi İslâm ülkelerine yönelen Haçlı ordularını Türkler durdurmamış olsaydı, İslâm dünyası kendisini savunamayacak ve son derece olumsuz neticeler alacaktı.
TÜRK MİLLETİ’NE VERİLEN ŞEREFLİ GÖREV
Müslümanlığın korunması gibi şerefli bir görevi yüce Allah Türk Milleti’ne nasip etmiş, milletimiz de bu uğurda temiz kanlarını akıtarak, canlarını seve seve vererek görevini yerine getirmiştir. Türklerin İslamiyet davasına sahip çıkmaları sonucunda ortaya son derece değerli bir İslam kültür ve medeniyeti çıkmıştır. Bu kültürün oluşmasıyla ilimde, sanatta birçok değerli eserler meydana getiren alimler ve sanatkarlar yetişmiştir. Örnek vermek gerekirse;
-Müslümanlığın temiz inançlarının savunucusu ve İtikad’da Maturidi Mezhebinin kurucusu Ebû Mansur Maturidi,
-Peygamberimizin mübarek sözlerinin toplandığı ünlü “Sahih-i Buhari” kitabını meydana getiren Muhammed b. İsmail Buhari,
-Büyük İslâm düşünürü ve bilgini İmam-ı Gazali,
-Tüm dünyada tanınan İslam düşünürü Mevlâna Celaleddin-i Rumi.
Bunlar, Türk Milleti’nin yetiştirdiği çok sayıda büyük din bilgininden sadece birkaçıdır.
Bizlere kütüphaneler dolusu çok kıymetli eserler bırakan ve adlarını burada sayamayacağımız pek çok Türk bilgini vardır.
“Türk dilini öğreniniz, çünkü Türklerin çok zaman sürecek bir hâkimiyetleri vardır.” Kaşgarlı Mahmud
Savaşlar ve göçler sonucunda dünyaya yayılan Türkler, pek çok farklı kültür ve inanca sahip halk ile tanışmıştır. Ancak, Türkler asıl kimliğini Müslümanlık ile bulmuş ve asırlar boyunca Müslümanlığın koruyuculuğunu ve bayraktarlığını yapmıştır.
Orta Asya’dan, güneye ve batıya doğru göç eden Türk boylarından bir kısmı İran’a yakın bölgelere, bir kısmı da İran’da Sasani İmparatorluğu engeli ile karşılaşınca Hindistan’a doğru yönelmişlerdir.
Sasani İmparatorluğu, Türkler ve Müslümanlar arasında bir engeldi. Bu engel Arap ordularının Yermuk (634), Kadisiye (635) ve Nihavend (641) savaşlarının ardından İran’ı ele geçirmeleriyle ortadan kalkmıştır. Zaten bu civarda yerleşik bulunan Türkler, Araplar ile önceleri savaş halinde bulunmuş olsalar bile, Talas savaşında (751) Araplar ile birlikte Çinlilere karşı savaşmışlardır. Savaş sonrasında Çin’in Orta Asya’dan çekilmesiyle bölgeye Araplar hâkim olmuşlardır. Bu tarihten itibaren de Türkler Müslümanlığı tanımaya başlamışlardır. Bu yakınlaşmaların sonucunda gelişen siyasal, ekonomik ve kültürel ilişkiler Türkler arasında Müslümanlığın yayılmasını iyice hızlandırmıştır. Maveraünnehir’in Buhara, Semerkant, Fergana ve Curcan gibi büyük Türk şehirleri, İslâm kültür ve uygarlığının önemli merkezleri haline gelmeye başlamıştır. O zamana kadar sadece askeri alandaki üstünlükleriyle nam salmış olan Türkler, artık Müslümanlığa katkı sağlayacak duruma gelmişlerdir.
Türklerin Araplar ile yakınlaşması sonucunda Maveraünnehir bölgesindeki Türkler hızla Müslümanlığı kabul ediyorlardı. İtil Bulgarlarının hükümdarı Almış, Bağdat Abbasi Halifesin’den din adamı ve askerlik teknolojisi bilen insanlar (kale yapımı için) istemişti. Onuncu asrın başlarında onlara bir Müslüman heyeti geldi. O sırada Hazar Hanları Museviliği, Uygurlar mani dinini, Doğu Avrupa’ya giden Türkler ise Hırıstiyanlığı kabul etmişlerdi. İtil (Volga) Bulgar Milleti ilk Müslüman Türk Milleti oldu. Cuma hutbelerinde “Allah’ım, Bulgar il-teberini (hükümdar) doğru yola götür” deniyordu. Hükümdar, babası Müslüman olmadığı için onun adını anmak istemedi, onun yerine Abdullah adını kullandı. Bulgar Türkleri o sırada eski örf ve adetlerini, bazıları İslâm’a uymasa da, devam ettiriyorlardı. Müslümanlığın şartlarını yerine getirme konusunda çok ciddi idiler. Bunlar aynı zamanda Müslüman olmayan komşu Türk ülkelerine karşı gaza yapıyorlardı. Nitekim Başkurt Türkleri o sırada Hıristiyan olacakken Bulgarlar bunu engellemişlerdir.
Maveraünnehir bölgesinde Müslüman Türk nüfusu gitgide artıyordu; bazı şehirleri, mesela Farab’ın, nüfusu çoğunlukla Müslüman olmuştu. Buralarda yaşayan Türkler mal ve paralarının çoğunu gazaya ve cihada ayırıyor, “putperest” dedikleri soydaşlarını Müslüman etmek üzere onların ülkelerine akın eden gazileri besliyorlardı. Aynı dönemde göçebe Karluk ve Oğuz boylarının kitleler halinde Müslüman oldukları görülüyordu. Müslüman nüfusun arttığı Türk şehirlerinde İslâm medeniyeti de ilk büyük meyvelerini vermeye başlamıştı; buralarda büyük alimler ve zahidler yetişiyordu.
Türklerin Müslümanlığa girmeleri uzun zaman içinde ve yavaş yavaş devam etmiş, X. yüzyılda ise çok büyük hız kazanmıştır.
Araplar Maveraünnehr’e geldikleri zaman Türklerin yüksek ahlâki meziyetlere, büyük bir idarecilik ve askerlik yeteneğine sahip olduklarını görmüşlerdi. Türklerin şöhreti uzak İslâm diyarlarına kadar yayılıyor, herkes Türklerden bahsediyordu. Müslümanlar arasında, Türkler Müslümanlığa girdikleri takdirde artık hiçbir gücün İslâm’a karşı çıkamayacağı inancı doğmuştu. Pek çok kişi de vaktiyle Hazreti Muhammed’in Türklerle ilgili övgülü ve müjdeli sözler söylediğini rivayet ediyordu.
Arap edebiyatçıları ve tarihçileri de Türkler hakkında övgü dolu şeyler yazmışlardır. Bunlardan biri olan Cahiz, ‘Türklerin Faziletleri’ adlı kitabında şöyle diyor:
“Savaş sanatı Türk’e bilgi, tecrübe, siyaset ve sâir yüksek vasıflar kazandırmıştır. Türk daima sözünde durur ve hile bilmez. Türk Hakanı hileyi sadece savaşta da olsa yapmak zorunda kaldığını üzülerek belirtir ve iki yüzlü olanları daima en kötü insan sayar… Arap ordularını Türkler kadar titreten başka bir Millet yoktur. Türkler daima soylarıyla iftihar ederler, vatanlarına ve dillerine çok bağlıdırlar. Düşmanları esir alınca onlara iyilik ve ikram eder, alicenablık gösterirler.”
IX. Yüzyılın ortalarında artık Abbasi ordularında çok sayıda Türk vardı. Abbasiler birçok Türk’ü İslâm-Bizans sınırına yerleştirerek, onları Hıristiyanlara karşı İslâm dünyasının sınır bekçileri yaptılar. Böylece Türkler, Selçuklu akınından çok önceleri Anadolu’ya gelmiş ve oralarda yerleşmiş oluyorlardı. Battal Gazi Destanı işte bu sınır gazisi akıncı Türkler devrinden kalma bir destandır.
Türklerin İslâm dinini oldukça kısa sürede kabul ettikleri kesindir. Türkler tarih boyunca çeşitli dinlere girmişler; Buna rağmen Müslümanlık dışındaki dinlere girenler Türklüklerini koruyamamışlardır. İslâm dini son hak din olduğu için ve emrettiği güzel ahlak da Türk’ün millî yapısına en uygun yapı olduğu için, Türkler kitleler hâlinde bu dini kabul etmişler ve Türklüklerini korumuşlardır.
MÜSLÜMANLIĞI KABUL
Türkler Müslümanlığın dünyaya yayılması görevini üstlendikten sonra bunu başarı ile devam ettirmişlerdir.
Bizanslıların, Müslümanlara yaptığı saldırılara ve özellikle Haçlı seferlerine karşı Türk Milleti’nin kahramanca savaşması, İslâm ülkelerini çok büyük tehlikelerden kurtarmıştır. Büyük sel felaketleri gibi İslâm ülkelerine yönelen Haçlı ordularını Türkler durdurmuştur.
TÜRKLERİN BİLİMİN GELİŞMESİNE KATKILARI
Türklerin Müslümanlığa hizmetleri sadece siyasî ve askerî alanla sınırlı kalmamıştır. Devlet idaresi ve askerî yapılanmada bütün İslâm dünyasını etkileyen Türkler, İslâm medeniyetinin gelişmesinde de büyük hizmetlerde bulunmuşlardır. Bilim, sanat ve edebiyat alanında İslâm rönesansı, Türklerin katkıları ve sağladıkları huzur ve emniyet sayesinde gerçekleşmiştir.
İslâm dininin ve medeniyetinin, evrensel hâle gelmesi Türkler sayesinde mümkün olmuştur. Meselâ, Selçuklu veziri Nizamülmülk tarafından Bağdat’ta kurulan Nizamiye Medreseleri (1066), öyle büyük bir üne sahip oldu ki, bu medreseler İslâm medreselerinin ilk örneği olarak kabul edilmişti. Halbuki Samanoğulları ve Gazneliler devrinde de medreselerin bulunduğu bilinmektedir. Ancak Nizamiye Medreseleri dinî bilimler yanında müspet ilimlerin de okutulduğu ilk medreseler olmakla, modern üniversitelere öncülük etmiştir.
Abbasiler zamanında başlayan eski Yunan ve Helen medeniyetlerine ait eserler ve felsefe akımlarının çevirileri, Türk hâkimiyeti devresinde zirveye ulaşmıştı.
İSLAM MEDENİYETİNİN ÖNCÜLERİ: TÜRKLER
Türklerin İslam davasına sahip çıkmasıyla İslâm medeniyetinde büyük gelişmeler olmuştur. Batıda unutulmuş olan Yunan ve Helen medeniyeti, Haçlı Seferleri sayesinde İslâm medeniyeti ile birlikte tekrar Avrupa’ya taşınmıştır. İslâm medeniyetinin öncüleri durumunda olan Türk bilginler bütün dünya tarafından tanınmış ve eserleri yüzyıllarca bilime rehberlik etmiştir. Bu Türk bilginlerinin en ünlüleri Farabi, Birunî ve İbni Sina’dır.
Oğuzların Karaçuk (Farab) şehrinde doğan Farabi (870-950), matematik, fizik, astronomi vb. konularda 160 kadar kitap yazmıştır. Ancak onu asıl önemli kılan Helen felsefesinin akılcı, mantığa dayalı yönüyle İslâm düşüncesini kaynaştırdığı felsefe alanındaki çalışmaları olmuştur. Aristo’nun düşüncelerini en iyi açıklayan kişi olduğundan “Muallim-i Sâni” (İkinci öğretmen) adıyla anılmıştır. Eserlerinin çoğu Latinceye çevrilmiş ve batıda “Al-Farabıus” adıyla ün yapmıştır. İhsâ’ül-Ulûm isimli eseriyle bilimleri ilk kez sınıflandıran Farabi aynı zamanda Öklit geometrisini de açıklamıştır.
Farabî’nin düşüncelerinden etkilenen İbni Sînâ (980-1037), çeşitli konularda 220 civarında eser vermiş diğer ünlü bir Türk bilginidir. Avrupa’da “Avicenna” adıyla bilinmektedir. Felsefe ve müspet bilimlerle uğraşan İbni Sina asıl ününü tıp alanında kazanmıştır. “El-Kanun fi’t-Tıb” adlı eseri Latinceye çevrilmiş ve yüzlerce yıl ders kitabı olarak okutulmuştur.
BİLİMİN ÖNCÜSÜ OLAN DİĞER TÜRKLERDEN BİRKAÇ ÖRNEK…
Birûnî (973 -1051), Harzemşahların sarayında yetişti ve Gazneli Mahmud’un himayesine girdi. Matematik, geometri, tıp ve coğrafya gibi alanlarda 113′ten fazla eser veren Birûnî’nin asıl başarısı astronomi dalındadır. Yıldızların yüksekliğini, açılarını ölçen hassas aletler geliştirdi. Dünya çekirdeğinin çapını sadece 15 kilometrelik yanılmayla 6338.8 km olarak tespit etmiştir. Yazdığı astronomi kitabı, dünyanın ilk astronomi ansiklopedisi olarak kabul edilmektedir.
Farabî ve İbni Sina’nın açtığı yoldan birçok Türk âlim ilerlemiştir. Felsefe dalında; El-Harezmî, Şehristânî ve tasavvufun öncülerinden Gazali, İbni Rüşd, Fahreddin Razi, geometride Abdurrezzak Türkî, trigonometrinin kurucularından Abdullah el-Baranî ilk akla gelenlerdir. Selçuklu Sultanı Melikşah İsfehan ve Bağdat’ta birer rasathane kurdurdu. Dönemin Bilim adamları, Melikşah adına güneş yılına dayanan Celâlî veya Takvim-i Melikşâh adlarıyla anılan bir takvim hazırladılar. Sanat ve mimarlık alanlarında da Türk-İslâm Medeniyeti zamanında büyük gelişmeler görülmektedir. Türk-İslâm kültürü ve sosyal hayatına uygun olarak gelişen mimarlığın en önemli örnekleri cami, medrese, kervansaray, imaret, darüşşifa (hastane) vb.dir. İlk Türk-İslâm mimarî örneği, Tolunoğlu Ahmed tarafından Kahire’de yaptırılan Tuluniye Camisi’dir ve bugün dahi varlığını korumaktadır.
Türkler tarafından geliştirilen kubbe, kemer ve sütun biçimleri, Orta Asya yaşantısı ve çadır kültürünün, İslâm mimarîsine yansıtıldığı yeni bir mimarî üslûbu getirmiştir. Özellikle tekke, kümbet, cami ve medrese gibi yapılarda, Türk mimarî üslûbunun eşsiz örnekleri görülür. Yazı, cilt, çini, minyatür sanatları ile seramik, dokumacılık, taş ve maden işçiliği vb. alanlarda Türkler eşsiz örnekler vermişlerdir. Türkler heykel ve kabartma sanatlarında da başarılı örnekler vermişlerdir. Örneğin birçok yapıda hayvan figürleri kullanılmış, Sultan Tuğrul bastırdığı madalyona kabartma resmini koydurmuştur. Müzik alanında da Türkler yenilikler getirmişlerdir. Farabî müzik üzerine iki eser yazmış ve bunlar dünya müzik tarihine geçmiştir.
Eserinde ses ve müziğin fizik temellerini inceleyerek, ses perdesinin özelliklerini ilk defa ortaya koymuştur. Saraylardaki nevbet (bando), Osmanlı askerî mehterine örnek olmuştur. Ayrıca bazı tarikatlerin yaptıkları dinî müzik ve rakslar, Türk tasavvuf musikisinin ve semahların özünü oluşturmuştur.
Türkler sadece din ilimlerinde değil, diğer ilim dallarında, teknikte ve müsbet ilimlerde de büyük ilerlemeler göstermiş, dünyaca ünlü bilim adamları yetiştirmiştir.
İSLAM MEDENİYETİNİN OLUŞMASI
Büyük bir Türk bilgini olan İbni Sina’nın tıp alanında yazdığı kitaplar Avrupa’da yüzyıllarca okutulmuş, yine bir Türk bilgini olan Ebû Bekir Razi’nin eserleri bilim dünyasına ışık tutmuştur. Tıp, fizik, kimya, matematik ve astronomi ilimlerine önemli katkılarda bulunan, birçok bilim dalının temellerini atarak dünyaya öncülük eden çok sayıda Türk bilgini yetişmiştir. İslâm dünyasının her tarafını süsleyen, bugün bile çoğu ayakta duran sanat eserlerinin çoğu Türk mimarları tarafından yapılmıştır. İslâm dünyasında Sinan gibi bir mimar, Selimiye Camii gibi başka bir şaheser görmek mümkün değildir.
İslâm tarihine baktığımız zaman açıkça görürüz ki, Müslümanlığın ilk devirlerinden sonra Müslümanlığa büyük hizmetlerde bulunarak Allah’ın rızası yönünde hareket eden millet, Türk Milleti olmuştur. Kur’an-ı Kerim’de, İslâm’a hizmet eden hayırlı milletler şöyle müjdelenmiştir:
“Ey iman edenler, içinizden kim dininden geri döner (irtidat eder)se, Allah (yerine) kendisinin onları sevdiği, onların da kendisine sevdiği mü’minlere karşı alçak gönüllü, kâfirlere karşı ise ‘güçlü ve onurlu,’ Allah yolunda cihad eden ve kınayıcının kınamasından korkmayan bir topluluk getirir. Bu, Allah’ın bir fazlıdır; onu dilediğine verir. Allah (rahmetiyle) geniş olandır, bilendir.” (Maide Suresi, 54)
Bu ayetle, İslâm’a en önemli hizmetleri gerçekleştiren Türk Milleti de müjdelenmiştir.
Peygamber Efendimiz de şu müjdeyi vermiştir:
“İstanbul elbette fetholunacaktır. Onu fetheden kumandan ne güzel kumandandır. Onu fetheden asker ne güzel askerdir.”
İstanbul’un fethedilmesi, büyük Türk hükümdarı Fatih Sultan Mehmet ile onun kahraman askerine nasip olmuş ve böylece Milletimiz Peygamberimizin övgüsüne hak kazanmıştır.

Türklerin İslâm âlemine ilk girişlerinin Abbasî halifeleri zamanında daha ziyade askerî maksatlarla olduğu yukarıda belirtilmişti. Bilindiği gibi Türk askerlerini düzenli bir şekilde hilâfet ordusu saflarına alan ilk halife el-Me’mûn’dur. el-Me’mûn zamanında asayiş bakımından İslâm Devletinin durumu pek parlak değildi. el-Emîn ile el-Me’mûn arasındaki iktidar mücadelesi, ülke dahilindeki sükûneti bozmuş ve birçok isyanların çıkmasına sebep olmuştur. Azerbaycan’da isyan ettikten sonra kısa zamanda etrafına büyük bir taraftar gurubu toplayan Bâbek el-Hürremî, dinî ve siyasî bakımdan devleti tehdit ediyordu. Ülkenin batı hududunu teşkil eden Mısır’da ise Arap kabilelerinin sebebiyet verdikleri huzursuzluk hüküm sürüyordu. Halife el-Me’mûn’un bütün gayretlerine rağmen bir türlü sükûnet sağlanamıyordu. Bazı tarihçilerin ifade ettikleri gibi, “Türklerin İslâm âlemine girmeleri bu âlemin gerilemesine sebep olmuştur” düşüncesinin aksine Türkler, İslâm dünyasının siyasî bakımdan zayıflamaya ve parçalanmaya başladığı bir zamanda âdeta hizmete koşmuşlardır. el-Me’mûn’un son yıllarında orduda idareyi ellerine geçiren Türkler, Mısır isyanlarının bastırılmasında ve bilhassa Bizans’a karşı yapılan seferlerde önemli roller oynamışlardır.

Türkler’in desteği ile halife olan el-Mûtasım, yirmi yıldan beri devam eden Bâbek el-Hürremî isyanının bastırılmasına, bu sırada Abbasî ordusunun başkomutanı el-Afşîn ile maiyetindeki Türk birliklerini memur etmiştir. Üç yıllık çetin bir mücadeleden sonra el-Afşîn, Bâbek tehlikesini ortadan kaldırmıştır (837). Yine el-Mu’tasım devrinde 838 yılında Bizans’a karşı yapılan ve İstanbul’dan sonra İmparatorluğun en önemli şehri olan Amorion (Ammûriye)’un fethinde ordunun sevk ve idaresi tamamen Türklerin elinde idi.

İslâm tarihinde Samerra Devri diye bilinen yarım asırlık devrede (836-892) askerî kadrolar tamamen Türk hassa askerlerinin kontrolünde bulunuyordu. Yavaş yavaş idarî meselelerde de söz sahibi oluyorlardı. Samerra devrinde her ne kadar Türk komutanları ile halifeler arasında bazen her iki tarafın da hayatlarına mal olan mücadeleler oluyorduysa da devleti tehdit eden dış ve iç düşmanlara karşı bu birlikler gönderiliyordu. 870 yılında Basra bölgesinde patlak veren ve 13 yıl devam eden Zencilerin isyanının bastırılması ile İran’da bağımsızlığını ilân ettikten sonra halife ile ihtilafa düşmesi üzerine batıya doğru harekete geçen ve Vasıt’ı bile ele geçiren Yakub b. Leys es-Şaffar’ın durdurulmasında Musa b. Boğa el-Kebîr gibi Türk komutanları ile Türk askerlerinin gayretleri bilinmektedir. Bütün kötü şartlara rağmen Samerra devrinde devletin parçalanması önlenebilmiştir ve bunda da Türklerin büyük rolü olmuştur.

Devamlı karışıklıkların hüküm sürdüğü Mısır, 869 yılında Ahmed b. Tolun’un eline geçmiş ve kısa zamanda ülkede sükûnet sağlanarak Mısır, tarihinin en parlak devrini yaşamıştır. İktidarlarının kısa sürmesine rağmen Tolunlularm Mısır’da bıraktıkları eserler bu güne kadar ayakta durabilmiştir. Meselâ Ahmed b. Tolun’un yaptırdığı cami bugün bile Kahire’nin en büyük camilerinden birisidir. Hemen hemen aynı yıllarda diğer bir Türk hanedanı olan Sâcoğulları, Azerbaycan’da bağımsızlıklarını kazanıyorlar ve 889-929 yılları arasında Ermeniler ile amansız bir mücadeleye giriyorlardı. Hatta öyle ki Ermeni patriği, Bizans İmparatoru ve Ortodoks patriğinden bir Haçlı seferinin düzenlenmesini istemiştir.

X. yüzyılın başlarından itibaren İslâm âleminde tam bir parçalanma dikkati çekmektedir. Merkezi hükümeti temsil eden Abbasî halifelerinin hükmü Bağdat’ın dışına pek çıkmıyordu. Ülkenin doğu eyaletleri Samanîler’in idaresinde bulunuyordu. Suriye’de ise Ham-danîler bağımsızlıklarını kazanmışlardı (929). Bunlardan çok daha tehlikelisi 899′da Bahreyn’de ortaya çıkan ve kısa zamanda Hicaz ve Suriye’de söz sahibi olan ve hatta Kabe’den Hacerü’l-Esved’i alarak Ahsa’ya götüren Karmatîler ile 908′de Tunus’ta kurulan, 969′da Kahire’yi zapteden ve daha sonra bütün Kuzey Afrika, Mısır, Suriye ve Batı Arabistan’a hâkim olan Şiî Fatımî hilâfetini zikretmeliyiz.

Bunlardan başka 945 yılında Şiî Büveyhîler Bağdat’ı işgal ettiler. Böylece Abbasî hilâfeti Şiilerin tahakkümü altına girmiş oluyordu. Siyasî birliğin bozulması, iktisadî çöküntüye de zemin hazırlıyordu. Halifenin iktisadî bakımdan zayıflaması ve valilerine avuç açması parçalanmayı daha da hızlandırıyordu. İslâm dünyasında bu parçalanma devam ederken Bizans imparatorluğu toparlanıyor ve İslâm ülkelerine karşı saldırılarını sürdürüyor ve toprak kazanıyordu.

İslâm dünyasının siyasî bakımdan böyle zor bir durumla karşılaştığı sıralarda yeni bir güç ortaya çıkıyordu. 1038 yılında istiklâlini kazanan ve 1040 yılında Dandanakan savaşını kazanarak İran’da tek siyasî güç hâline gelen Selçuklu devletinin politikası iki yönde gelişiyordu:

a) Bağdat halifesini Şiî Büveyhîlerin tahakkümünden ve Suriye ile Mısır’ı Fatımîlerden kurtararak bozulan İslâm birliğini sağlamak,
b) Bizans’a karşı yapılan akınlara hız vererek fetih ruhunu yeniden canlandırmak.

Selçuklu sultanı Tuğrul Bey bir taraftan yeni bir ruhla Anadolu gazalarına büyük bir canlılık verirken diğer taraftan da Bağdat’ı kurtarmak için harekete geçti. 1055 yılı Aralık ayında büyük bir merasimle Bağdat’a girdi. Böylece Abbasî halifesi Büveyhîlerin tasallutundan kurtarılmış oluyordu.

Hz. Ömer zamanında başlayan Anadolu gazaları asırlarca devam etmesine rağmen, Anadolu’nun fethi bir türlü gerçekleştirilememişti. Bu büyük fetih Selçuklulara nasip olmuştur. Anadolu’nun müslüman ülkesi hâline gelmesini temin eden 26 Ağustos 1071 tarihindeki Malazgirt savaşıdır. Savaşın cereyan ettiği Cuma günü Abbasî halifesi el-Kâim Biemrillah tarafından hazırlatılan ve aynı gün İslâm memleketlerinin minberlerinde okunan hutbe, bu savaşın İslâm âleminin kaderi üzerindeki tesirini göstermektedir. Hutbede şöyle deniyordu:

“Allahım! İslâm sancağını yükselt. Şehinşâhu’l-Azam Sultan Alparslan’ın senden dilediği yardımı esirgeme. Senin dinini şerefli ve yüce tutabilmek için onu lütuf kâr ve her zaman tesirli olan desteğinden mahrum kılma. Ordusunu meleklerinle destekle, niyet ve azmini hayır ve başarıyla neticelendir. Çünkü o senin rızan için rahatını terketti, malı ve canıyla buyruklarına uymak için Senin yoluna düştü. O’na zafer kısmet eyle. Ey Müslümanlar, O’nun için Allah’a yalvarıp yakarınız; O’nun şerefli olarak düşmanlarını mahvetmesi, sancağını yükseltip zaferlerin en son derecesine erişmesi için Allah’a dua ve niyazda bulununuz. Allahım! Onun bütün güçlüklerini kolaylaştır ve önünde kâfirlere boyun eğdir”. Bu hutbe Sultan Alparslan’ın İslam’a yaptığı hizmeti açık bir şekilde ortaya koymaktadır.

Anadolu’nun fethi, Filistin’in ve bilhassa Kudüs’ün Selçuklular’ın hâkimiyetine geçmesi Avrupa Hıristiyan dünyasında büyük bir heyecanın uyanmasına sebep oldu. Papa II. Urbain’in teşvik ve tahrikleriyle meşhur Haçlı seferleri başladı. Kalabalık ordular hâlinde Anadolu, Suriye ve Filistin’e gelen Haçlılar ile savaşan yegâne kuvvet, Büyük Selçuklu İmparatorluğu’nun parçalanması üzerine Anadolu’da bağımsızlığını kazanan Anadolu Selçukluları ile Suriye ve Filistin’deki diğer Türk emirlikleri idi. 1096 da başlayan ve 1099 yılında Kudüs’ün zaptı ve müslüman halkının katledilmesiyle sona eren Birinci Haçlı seferinin sonunda Yakın-Doğu’da Haçlı devlet ve kontlukları ortaya çıktı. Beş asırdan beri birer Müslüman beldesi olan Filistin ve Suriye’nin bazı kesimleri tekrar Hıristiyanların eline geçmiş oluyordu. Haçlılar durmak bilmiyor ve Avrupa’dan yeni kuvvetler geliyordu. Anadolu’yu kendilerine ikinci bir vatan olarak gören Türkler, bu Haçlı sürülerine karşı başarıyla karşı koyuyor ve bu ülkede onların yerleşmesine engel oluyordu.

Diğer taraftan Türkler, Suriye ve Filistin’deki Haçlı devletleriyle de amansız bir mücadele içindeydiler. Musul emiri İmadeddin’in 1144′de Urfa’yı zaptını Selahaddin Eyyûbî tarafından Kudüs’ün fethi takip etti. Artık Haçlılar, Suriye ve Filistin’de de tutunamıyorlardı. Mısır Türk-Memluk hükümdarı Sultan Baybars, sahil şehirlerindeki son Haçlı kalıntılarını da birer birer ortadan kaldırdı. Sultan Baybars’ın İslâm âlemine yaptığı ikinci büyük hizmeti de bütün Türkistan, İran ve Irak’ı harabeye çeviren ve batıya doğru ilerlemekte olan Moğol ordusunu 1260 yılında Ayn Câlût’ta mağlup ederek durdurmuş olmasıdır. Ayn Câlût savaşında öncü kuvvetlerin komutanı olan Baybars, bu savaşta gösterdiği başarı üzerine sultanlığı elde etmiştir. Ortaçağ’ın büyük tarihçilerinden Bedreddin el-Aynî: “Moğollar’a karşı İslâmiyeti Türkler kurtarmıştır”diyerek Ayn Câlût zaferinin önemini belirtmektedir. Baybars’ın hükümdar olmasından üç yıl önce Bağdat, Moğollar tarafından işgal edilmiş ve Abbasî hilâfetine son verilmişti. Baybars, Moğol katliâmından kurtularak Dımask’a kaçmış olan Abbasî halifesi ez-Zâhir’in oğlu Ahmed’i Kahire’ye davet ederek 9 Haziran 1291 tarihinde el-Mustansır Billah ünvaniyle halifeliğini ilan ve ona bîat etti . Böylece beş asırdan beri hilâfeti ellerinde bulunduran ve manevî bakımdan İslâm âleminde hâlâ itibarı olan Abbasî hilâfetini yeniden kurmuş oluyordu.

Haçlı ordularının Yakın-Doğu’yu istilâya kalktıkları yıllarda diğer bir gurup da Sicilya ve İspanya müslümanlarına karşı taarruza geçmişti. İslâm tarih ve medeniyetinde büyük bir yeri olan bu iki bölgedeki müslümanlar maalesef Haçlı saldırılarına karşı koyamayarak buraların kaybına sebep olmuşlardır. Bu durum Türklerin, Haçlıların karşısında İslâm açısından oynadıkları mühim rolü ortaya koymaktadır.

Mısır’daki Türk-Memlûk sultanlığının Haçlılar ve Moğollar karşısındaki bu başarılarına rağmen Selçuklularla kısmen sağlanmış olan İslâm birliği XIII. ve XIV. yüzyıllarda parçalanmaya başlamıştır. Doğudan gelen Moğol istilâsı yalnız siyasî bakımdan değil medeniyet bakımından da İslâm için büyük bir darbe olmuştur. İslâm medeniyeti, Moğol felâketinden sonra bir türlü eski parlak devrini yaşayamamıştır. Yine Moğol istilâsı sebebiyle Anadolu Selçuklu devleti parçalanmış ve birçok beylik ortaya çıkmıştır. Sicilya, Normanlar tarafından işgal edilmiş, İspanya’da Müslümanlar gerilemiş ve zaten parçalanmış olan Kuzey Afrika’nın durumunda bir değişiklik olmamıştır.
İslâm birliğinin yeniden sarsıldığı bu ikinci devrede de yine sahnede Türkleri görmekteyiz. Anadolu Selçuklu devletinin parçalanması üzerine Bizans hududunda ortaya çıkan Osmanlı Beyliği süratle gelişmeye başladı. Hristiyanlara karşı yapılan gazaların tertip ve idare edildiği Osmanlı Beyliği’nin kurucusu Osman Bey’e de “Gazi” unvanının verilmesi bundan ileri gelmektedir. Osman Gazi’nin Bizans’a karşı yaptığı gazalar Anadolu’daki Türkmen gönüllülerinin bu bölgeye gelerek gazalara katılmasını sağlamıştır. Devamlı gaza yapmak, Osmanlı İmparatorluğunun kuruluşunun dinamik faktörüdür. Osmanlılar, bu uc gazi ananesinden hareketle XV. yüzyılda bütün İslâm dünyasının koruyucuları rolünü benimseyeceklerdir. Anadolu’da kurulan ve sayıları onbeşi geçen Türk beylikleri içinde, üstelik bunların en küçüklerinden biri olmasına rağmen, Osmanlı Beyliği’nin bir imparatorluk hâline gelmesinde gaza fikrinin tesirleri çok büyüktür. Yine bu beyliğin gelişmesinde, içte sosyal teşkilatlanmayı sağlayan, dışta ise uca gelen gazileri akınlara teşvik eden ve bizzat kendileri de katılan Ahileri de dikkate almak gerekmektedir.

Osmanlı Beyliği’nin süratle gelişerek Çanakkale boğazı yoluyla Avrupa’ya geçmeleri ve burada başarılı fetihlerde bulunmaları Haçlı zihniyetinin yeniden hortlamasına sebep olmuştur. Balkanlardaki hristiyan devletleri Papa’nın da teşvikleriyle Osmanlılara karşı müttefik bir cephe oluşturdular. Osmanlılara karşı harekete geçen ilk Haçlı ordusu 1389′da Kosova’da Sultan I. Murad tarafından hezimete uğratıldı. Onun oğlu Yıldırım Bayezid bir taraftan Anadolu’da Türk birliğini kurmaya çalışırken diğer taraftan yeniden harekete geçen Hristiyan ordularını 1401 yılında Niğbolu’da mağlup etmeyi başardı. Yıldırım Bayezid’den sonraki Osmanlı padişahları fetihlere büyük bir hızla devam ediyorlardı. Nihayet yedinci Osmanlı padişahı II. Mehmed, kendisinden önce defalarca teşebbüs edildiği halde bir türlü fethedilemeyen fakat Hz. Muhammed (s.a.v.)’in bir hadisi ile fethedileceği müjdelenen İstanbul’un fethini gerçekleştirmiş (29 Mayıs 1453) ve dokuz asırdan beri İslâm âleminin en büyük düşmanı olan Bizans İmparatorluğuna son vermiştir. Bu önemli tarihî hâdise aynı zamanda Ortaçağ’ın sonu ve Yeniçağ’ın başlangıcı olmuştur. Fatih Sultan Mehmed 1481 yılında da İtalya’ya karşı harekete geçerek İstanbul Patrikliği’nden sonra Roma Papalığı’nı da hâkimiyeti altına almak istemiş, ancak buna ömrü yetmemiştir. İstanbul’un fethinden sonra Osmanlılar İslâm dünyasının en sağlam ve kuvvetli devleti hâline geldiler ve hristiyanlar karşısında İslâmiyetin en büyük savunucusu oldular.

II. Bayezid devrinde Osmanlılar açık denizlerde de Venedik’e karşı koyabilecek bir deniz gücü oluşturarak Batı Akdeniz’de kudretini hissettirmeye başladılar. Onun oğlu Yavuz Sultan Selim önce Anadolu’daki Şiî Safevî İran’ı ezdikten sonra Suriye ve Mısır’ı zaptederek devletin hudutlarını oldukça genişletti. Mısır’ın zaptı ile halifelik tarihinde yeni bir devir başlıyordu. Son Abbasî halifesi el-Mütevekkil Alallah, halifeliği ve halifelik emanetlerini Sultan Selim’e devretti. Böylece Emevî ve Abbasî hanedanlarından sonra Osmanlı hanedanı halifelik makamına geçmiş oluyordu. Mısır’ın fethinden hemen sonra Osmanlı donanması Kızıl Deniz’de, Hindistan müslümanlarını tehdit etmeye başlayan Portekiz ile mücadeleye başladı.

Kanunî Sultan Süleyman’ın tahta geçişinde Mekke Şerifi’nin gönderdiği mektupta “Sizler Efrenc’den (Avrupalılar’dan) ve emsalinden memleketler fethetmekle bize ve İslâm sultanlarına üstün bulunuyorsunuz” demekle Osmanlı üstünlüğünü kabul ediyordu. Osmanlı padişahları halifeliğe sahip olmakla, kendilerini İslâm dünyasının Hıristiyan dünyasına karşı koruyucusu, İslâm’ın, Şeriat’ın, Mekke ve Medine’nin, hac yollarının hizmetkârı olarak görüyorlardı. Onlar bu kuvvetin kendilerine Allah tarafından verildiğini düşünüyorlardı.

Osmanlı devletinin en parlak devri olarak bilinen ve Avrupalılar’ın “Muhteşem Süleyman” dedikleri Kanunî Sultan Süleyman devrinde (1520-1566) Osmanlı orduları karada ve denizde Hıristiyan Avrupa karşısında büyük başarılar kazanmıştır. Karada bütün Macaristan fethedilip Viyana kapılarına varılıyordu. Denizde ise Ege adalarının zaptından ve müttefik Hıristiyan donanması 1537′de Preveze’de hezimete uğratıldıktan sonra Akdeniz de bir Türk gölü hâline getiriliyordu. Akdenizdeki Türk hâkimiyeti İspanya ve Portekiz’in devamlı tehdidi altında olan Kuzey Afrika Müslümanlarına yeni bir güç vermişti. Akdenizin Osmanlı kontrolüne geçmesinden sonra Ümit Burnu’nu dolaşarak Hindistan’a ulaşan Avrupalılar karşısında Hint müslümanlarını koruma görevini de Osmanlılar üstlenmişti. Kanunî Süleyman, Hindistan’daki Portekiz tehlikesini bertaraf edebilmek için dört sefer tertip etmiş ve Kızıldeniz’i emniyete almak maksadıyla Yemen ile Güney Arabistan’ı Osmanlı hâkimiyetine almış ve Yemen eyaletini kurmuştur. Afrika’da daha güneyde ele geçirilen topraklarda Habeş eyaleti tesis edilmiştir. İslâm hükümdar ve halifeleri arasında 12 büyük sefere katılmış ve son nefesini bir sefer esnasında vermiş Kanunî’den sonra ikinci bir şahsa rastlanmamaktadır. Kanunî’den sonra fetihler az da olsa yine devam etmiştir. Bu devrede Osmanlı sadrazamı Sokullu Mehmed Paşa’nın Don ve Volga nehirleri arasında bir kanal açtırarak Orta Asya Türk ve müslümanlarına yardımcı olabilme teşebbüsü de oldukça önemlidir. Yine aynı şahsın Süveyş kanalı teşebbüsü de Hint müslümanlarına yardım emeline hizmet edecekti.

Osmanlı İmparatorluğu, XVII. asrın başlarından itibaren gerek içte karşılaştığı güçlükler ve gerekse Avrupa devletlerinin müşterek hareket etmeleri sebebiyle fetih hareketlerindeki hızını kaybetti ve hatta bu asrın sonlarından itibaren Avrupa’da toprak kaybına bile başladı. Avrupa’daki toprak kayıplarına rağmen, asırlar boyunca Hıristiyan dünyasıyla tek basma mücadele etmiştir. XIX. yüzyılın ilk çeyreğinden itibaren İslâm ülkeleri de Avrupalılar tarafından işgal edilmeye başlandı. Cezayir ve Tunus, Fransızlar tarafından zaptedilirken Osmanlı devletinin artık himaye edemediği Asya müslümanları da başta Çarlık Rusyası olmak üzere İngiltere ve Hollanda tarafından sömürge hâline getiriliyordu. Haçlı hareketinin yeniden başlaması karşısında Osmanlı idareci ve aydınları İttihad-ı İslâm’ı sağlamak için yoğun çaba sarf etmişlerdir. Trablusgarp savaşları sırasında Türk kuvvetleri Libya’da İtalyanlara, Birinci Cihan Savaşı’nda ise Irak ve Mısır’da İngilizlere, Kafkaslar’da Ruslara, Çanakkale’de İtilaf Devletlerine karşı her türlü kötü şartlara rağmen binlerce şehit vererek dövülmüştür. Ancak müttefiklerinin mağlûp olması üzerine cephelerdeki Osmanlı orduları da geri çekilmek zorunda kalmıştı. Bu son mücadeleler sırasında Medine savunucusu Fâhreddin Paşa, mütarekenin ilan edildiğini bildiği halde resmen bu haberi tebellüğ etmemek için telgraf direklerini yıktırarak üç ay daha Medine’yi müdafaa etmiştir. Bu son hadise bile Türklerin İslâm’a hizmet hususunda ne büyük fedakârlıklara katlandıklarını ortaya koymaktadır.

IX. yüzyılın ortalarından XX. yüzyılın başlarına kadar devam eden uzun tarihi devrede Türkler, İslâm dünyasının hristiyanlar karşısında savunucusu olmuş ve bunu büyük bir başarıyla yürütmüştür.

Osmanlı İmparatorluğunun İslâm’a hizmetlerini Prof. Bernard Lewis şöylece belirtmektedir :
“Osmanlı İmparatorluğu kuruluşundan yıkılışına kadar İslâm kuvvet ve imanının ilerlemesine veya savunmasına adanmış bir devlet idi. Osmanlılar altı asır, başlangıçta esas itibariyle başarılı olarak Avrupa’nın geniş bir kısmında İslâm hâkimiyetini kurma gayretiyle, daha sonra da Batının amansız karşı saldırısını durdurmak ya da geciktirmek için uzun müddet ve devamlı bir şekilde Hıristiyan Batı ile savaş halinde idiler. Yüzyıllarca devam eden bu mücadele Türklerin müslümanlığın ta köklerindeki kaynaklarıyla, Türk toplumunun ve kurumlarının bütün yapısına tesir etmiştir. Osmanlı Türkü için bütün ilk Müslüman memleketlerini içine alan imparatorluk İslâmiyetin ta kendisi idi. Osmanlı kaynaklarında İmparatorluğun toprakları “Memâlik-i İslâm”, hükümdarı “İslâm Padişahı” ve din işlerini yürüten kişi de “Şeyhülislam” olarak isimlendirildi. İmparatorluk halkı kendini her şeyden önce Müslüman sayardı. Daha önce gördüğümüz gibi Osmanlı ve Türk, nisbeten yeni kullanılan tabirlerdir; Osmanlı Türkleri kendilerini müslumanlık ile bir görmüşler, diğer her hangi bir müslüman milletinden çok daha büyük ölçüde hüviyetlerini İslâmiyet içinde eritmişlerdi. Türk kelimesi Türkiye’de hemen hemen hiç kullanılmaz iken, Batı’da müslümanın eş anlamı haline gelmesi ve müslüman olmuş bir batılıya, hâdise İsfehan yahut Fas’ta olsa bile “Türk olmuş” denmesi dikkat çekmektedir.

Türklerin İşlâmiyete hizmetleri yalnız siyasî, askerî ve idarî sahalarda olmadığı ve İslâm medeniyetinin gelişmesinde Araplar, Farslar ve diğer unsurlarla beraber en az onlar kadar hizmetleri olduğu bir gerçektir. İslâm dünyasında felsefe ve ilmin gelişmesi eski Yunan ve Latin felsefî ve ilmî eserlerinin Arapçaya tercümesiyle başlamıştır. Bu tercümelerle İslamî düşünceye girmeye başlayan eski Yunan felsefî görüşlerini İslâmî fikir ile uzlaştırarak İslâm felsefesinin başlatılmasında Türklerin rolü büyük olmuştur. Eski Yunan felsefesinin İslâm fikir hayatında ilk gerçek temsilcisi, Oğuzların yaşadığı Karacuk (Farab) şehrinde doğan Uzlug oğlu Muhammed el-Farabî (ölm. 950)’dir. Farabî metafizik, fizik, astronomi, mantık, psikoloji, siyaset, mûsikî vs.’ye dair yazdığı yüz altmış kadar eseriyle Aristoteles’in hemen bütün fikirlerini İslâmî düşünceyle telif ettiği için ona “Muallim-i Sanî” unvanı verilmiştir. Büyük bir filozof ve tabip olan İbn Sina (ölm. 1037)’nin Maveraünnehr’de yetişmesi ve felsefî bilgisinin esasını Farabî’den alması İslâm-Türk kültürünün yüceliğini göstermektedir.

Türk-İslâm topluluklarında müspet ilim de Farabî ile başlamıştır. İhsaü’1-Ulûm adlı kitabı ile ilk defa ilimleri tasnif etmiştir. O ayrıca Euklides’in geometrisini de şerh etmiştir. Trigonometrinin kurucularından Türk asıllı Abdullah el-Barânî (ölm. 929), matematik ilminin Doğu’daki başlıca temsilcilerinden, Kitabü’1-Cebr ve’1-Mukabele’nin yazarı İbn Türk el-Cîlî ve astronomide büyük bir şöhrete sahip olan Amacûr ailesi gibi isimleri zikretmekle yetineceğiz. Gazne Türk sarayında büyük bir itibar gören, Sultan Mahmud ile Hint seferlerine katılan “Dünya tarihinin Arkhimedes, Leonardo ve Leibniz tipinde ilmî ve entellektüel dâhilerden” kabul edilen ve muhtemelen Türk asıllı olan Harezmli Ebû Reyhan el-Birûnî (ölm. 1051) çeşitli ilim dallarına yüz on kadar eser yazarak Ortaçağ İslâm-Türk âleminin en dikkate değer simalarından birisi olmuştur.

İslâm-Türk devletlerinde dinî ilimlerin gelişmesi için de büyük gayret sarf edilmiştir. Karahanlılar zamanında Semerkant ve Buhara şehirleri ile Gazneliler devrinde Gazne ve Hint Türk sultanlığında Delhi şehirleri başlıca ilim merkezleri idiler. Türk nüfusunun çoğunlukta olduğu Maveraünnehr şehirlerinde büyük bilginler yetişmeye başlamıştı. Hanbelî mezhebinin kurucusu Ahmed b. Hanbel’in “üstad” dediği Abdullah b. Mübarek et-Türkî ünlü bir hadis bilgini olup aynı zamanda tefsirci ve gramerci idi. IX. yüzyılın ortalarına kadar ilk hadis ve megazi bilginlerinden Tarhân oğlu Ebu’l-Mûtemir Süleyman ile oğlu Ebû Muhammed el-Mûtemir Türk asıllı idiler. İslâm dünyasında büyük fıkıh, hadis, kelâm ve tefsir bilginlerinden çoğu Selçuklu hâkimiyeti devrinde yetişmiştir. Risâle-i Kuşeyriye müellifi sûfî Ebu’l-Kasım el-Kuşeyrî, Bağdat Nizamiye medresesi reisi el-Gazzalî mezhepler tarihi yazan Muhammed eş-Şehristanî, meşhur Keşşaf Müellifi ez-Zemahşeri gibi şahsiyetler bunlardan bazılarıdır.

İslâm dünyasında eğitim ve öğretim müesseseleri bakımından Selçuklular çağının bir dönüm noktası olduğu bilinmektedir. Daha önce dağınık ve özel olarak-yapılan öğretim ilk defa Selçuklu sultanı Alparslan zamanında programa bağlanmış ve devlet himayesine alınmıştır. Devrin tanınmış ilim ve fikir adamlarını sinesinde toplayan maaşlı müderrisleri (profesör), aylık ve erzak alan öğrencileri ve zengin kütüphaneleriyle yüksek öğrenim müessesesi olarak medrese İslâm dünyasında ilk defa Sultan Alparslan tarafından kurulmuştur (1066). İlk önce Bağdat’ta kurulan, geniş malî imkânlara sahip olan ve ismini, kurucusu Selçuklu veziri Nizâmü’l-Mülk’ten alan Nizamiye Medresesi daha sonraki yıllarda önemli kültür merkezlerinde de kurulmuştur.

Nizamiye medreselerinde dinî ilimler yanında felsefe, matematik ve filoloji de okutulurdu. Medreseler, daha sonraki devirlerde kurulan İslâm devletlerinde dinî ve idarî kadrolara kaliteli eleman yetiştirmiştir.

İslâm sanatında da Türklerin yeri büyüktür. Mimarî, tezhip, hat, çinicilik, minyatür vs. sahalarında Türklerin Müslüman olmalarından sonra büyük gelişmeler olmuş, Arap ve İran sanatında yeni üslup ve gelişmelere zemin hazırlamıştır. İslâm sanatında Türk tesiri ilk defa Halife el-Mûtasım tarafından Türk birlikleri için kurdurduğu Samerra’daki mimarî eserlerde görülür. Selçuklular, Osmanlılar ve diğer Müslüman Türk devletleri dinî, sivil ve askerî mimarîde şaheserler meydana getirmişlerdir. Dünyanın “yedi harikası”ndan biri kabul edilen Taç Mahal’in plânlarını yapan ve uygulayan Osmanlı mimarı Muhammed İsa Efendi, Türk sanat dehasının en bariz misalidir.

Türklerin İslam Devletine Hizmetleri

-Abbasi Halifesi Cafer el Mansur, ilk defa Türkleri askeri birlikler arasına almıştır.

-Halife Harun Reşid, muhafız birliğini Türklerden oluşturdu ve Türkler Bizans sınırına yerleştirilmeye başladılar.

-Emin ile Memun arasındaki halifelik mücadelesinde Memun, Emin’i destekleyen İranlıların yerine Türklerden ordu birlikleri kurdu.

-Halife Muttasım, Samarra şehrini Türkler için kurdu.

-Türkler Abbasi Devletinde Vezir ve Haciblik yaptılar,Bizans sınırında görev aldılar, iç isyanları basyırdılar, çeşitli eyaletlerde valilik görevlerinde bulundular.

Türklerin İslam Bilimine Ve Kültürüne Hizmetleri

-Türkler, İslam’a ve İslam Devletlerine siyasi, askeri, sosyal, kültürel ve ekonomik yönden hizmet etmişlerdir.

-İslam’da hesap ve cebirle ilk uğraşan ilim adamı İbn-i Türk Ebul Fadl’dir.

-Harezmili Musa oğlu Mehmed’in yazmış olduğu eser yüzyıllarca okutulmuş ve logaritma bilimine ismini vermiştir.

-İbn-i Sina, El-Buruni, Ulüğ Bey (vs) tarihe ün salmış ilim adamlarıdır.

Türk İslam Tarihi

TÜRK İSLAM TARİHİ

Türklerin İslamiyeti Kabulü

Halife Osman zamanında Arap orduları Türklerle karşı karşıya gelmişlerdi.Bu dönemde Göktürk devleti yıkılmış Türgeşler devleti kurulmuştu..Emeviler zamanında Emevi orduları Maveraünnehir”deki Türklere şiddet ve baskı ödğyorlar Müslümanlığı kabul etmelerine rağmen ağır vergiler yüklüyorlardı.Türklerin birçoğunu da öldürmüşlerdi.Daha sonra Türgeşler devletinin yıkılması ile Araplar ile savaşacak bir Türk Devleti kalmamıştı.Böylece Türkler Batıda gelen Araplar ve Doğudan gelen Çinliler arasında kalmıştı.

750 yılında Emeviler yıkıldı ve yerine Abbasi devleti kuruldu.Türklerle Abbasiler arasında ilişkiler gelişmeye başladı. Bu dönemlerde Orta Asya”da bir Türk devleti yoktu.Merkezi bir yönetim yoktu.Türkler dağınık biçimde yerleşmişlerdi.Bu durumdan yararlanmak isteyen Çinliler Doğu Türkistan”a kadar olan bölgeyi aldılar.Bunun üzerine Abbasi Halifesi Ebu Müslim ve Salih Bin Ziyad komutasındaki bir orduyu Çinlilerin ilerleyişini kesmek için görevlendirdi.İki ordu Talas nehri kıyısında karşı karşıya geldi.Türkler ilk başta Çinlilerin yayında yer aldı.Ama karşılarındaki Arapların diğerlerine benzemediğini ve kendilerine daha iyi davrandıklarını görünce taraf değiştirerek Arapların yanına geçtiler ve Savaş Arapların zaferiyle sonuçlandı.Böylece Türk-Arap ilişkileri gelişti ve ticaret arttı.

Bu savaşı Üç kısımda inceleyelim.Dini, Ekonomik, Siyasi.

Dini: Bu savaş Türk Tarihinde bir dönük noktası oolarak kabul edilir.Bu savaştan sonra Karluk, Yağma ve Çiğil Türkleri İslamiyeti kabul eden ilk Türk boyları oldu.Daha sonra ise Türklerin en büyük kolu olan Oğuzlar da Müslümanlığı kabul ettiler.

Ekonomik: Araplar Çinlilerle savaş sıransında onlardan barut ve kağıdı alarak Arap yarım adasına getirmişlerdir.Kağıt ile birlikte güzel sanatlara ilgi arttı.Barut sayesinde ateşli silahlar icat edildi.

Siyasi: Savaştan sonra Çinliler Orta Asyadan çekilmek zorunda kaldı.Böylece Orta Asya Çinlileşmekten kurtuldu.

Türklerin İslam Tarihi ve İslam”a Hizmetleri

Türkler İslamiyeti kabul ettikten sonra hizmetlerini sürdürdüler.Abbasi ordusunun yönetimini ele alan Türkler uzun yıllar boyunca Bizans”a karşı İslamiyeti korudular, iç isyanları bastırarak Abbasi devletinin yıkılmasını geçiktirdiler.Haçlı saldırılarına karşı İslam”ı korumuşlardır.Türklerin İslamiyete hizmetleri yalnızca Askeri alanda değil elbete.Bağdat”ı işgal eden Büveyhoğulları Abbasi haifesini baskı altına almıştı.Tuğrul bey Abbasi halifesini Baskıdan kurtarmıştır.Artık Türkler İslam Dünyasınınkoruyucusu olmuşlardır.Uzun yıllar İslamiyeti koruyarak Geniş bir coğrafyaya yayılmasını sağlamışlardır.Asya”daki Türk kentlerine çeşitli kurumlar açarak İslamı yaymaya çalışmışlardır.Bir çok Din adamı ve Mutasavvıflar yetiştirmişlerdir.

Karahanlılar İslam”a geçen Türklerin Bu dini kendi dilleri olan Türkçe ile öğrenmelerini istemiştir.Böylece İslamlaşmak yerine Araplaşmayı önlemilerdir.Bir çok Mimari eser yapılmış bunnu yanı sıra Hat(yazı sanatı), cilçilik, ağaç işleri gibi bir çok sana eseri ortaya çıkmıştır.Türkler; tıp, astronomi, matematik, felsefe gibi bilim dallarında önemli gelişmelre sağlamışlardır.Farabi, Biruni, İbni Sina, Cevheri, Harezmi, Addullah Barani gibi bir çok bilim adamı yetiştirmişlerdir.Türkler İslamiyetin Hindistan”dan Avrupa içlerine kadar yayılmasını sağlamışlardır.Bu gelişmeler Selçuklu Döneminde de Devam etmiştir.Daha sonra Halifeliğin Osmanlılar”a geçmesi ile Türkler İslam Dünyasının Lideri ve Koruyucusu olmuşlardır.

Türk İslam Devletleri

Tolunoğulları (868-905)

Mısır”da kurulan ilk Müslüman Türk devletidir.Kurucusu Tolunoğlu Ahmet”tir.Tolunoğlu Ahmet Abbasi Halifesi tarafında Mısır”a atanmış olan bir valiydi.Daha sonra Halife ile anlaşmazsızlığa düştü ve emrindeki askerleri çekerek bağımsızlığını ilan etti.Oldukça güçlü bir devlet kurdu.Yerine geçen oğlu kızını Abbasi Halifesi ile evlendirerek Abbasiler ile iyi ilişkiler kurmak istedi fakat harcamalarında duyarsız davrandığı için Devleti maddi açıdan sıkıntıya girdi.İsyanlar çıkması üzerine Abbasii Halifesi ordusunu göndererk bu isyanşarı bastırdı ve Tolunoğulları devletinin başkentini ele geöirdi.Böylece devlete son verildi.

İhşidiler (935-969)

Mısır”da Kurulan ikinci Türk devletidir.Kurucusu Muhammed Togaç”dır.Muhammed Tolunoğlu Ahmet gibi Abbasiler tarafından Mısır”a getirilen bir Valiydi.Fustat”ı başkent yaparak Bağımsızlığını ilan etti.Muhammed”in Abbasilerle ilişki iyi idi, bu nedenle Abbasi Halifesi O”na İhşid ünvanı verdi.İhşid Sultanların Sultanı anlamına gelmekteydi.Bu nedenle Muhammed”in kurduğu devletin adı İhşidiler olarak anılmaya başlandı.Tolunoğulları ve İhşidiler devletlerini Hükümdarları yöneticileri askerleri Türk halkı ise Araptır.Bu özelliklerinen dolayı bu iki devlet çabuk yıkılmıştır.

Karahanlılar (840- 1212)

İlk Müslüman Türk devletidir.Karluk, Yağma ve Çiğil Türkleri kurmuştur.İlk Hükümdarı Bilge Kül Kadır Handır.Karahanlı Hükümdarı Satuk Buğra Han Müslüman olduktan sonra Abdülkerim Satuk Buğra Han adını almış ve Tarihe ilk Türk-İslam devletinin kurucusu olarak geçmişdir.Karahanlıların en parlak dönemi Yusuf Kadır Han zamanı olmuştur.Ölümünden sonra Devlet ikiye ayrıldı.Batı Karahanlılara Harzemşahlar ve Doğu Karahanlılara ise Karahıtaylar son vermiştir.

Gazneliler ( 963-1187)

Kurucusu Alp Tekin”dir.Devletin adı Başkenti olna Gazne”den gelmektedir.En büyük Hükümdarları Sultan Mahmud”dur.Tarihte Sultan Ünvanını İlk kullanan Hükümdardır.Ölümünden sonra yerne Oğlu Mesut geçti.Ancak Mesut Selçuklular ile yaptığı Dandanakan savaşını kaybetti.1187 yılında Gurlular, Gazneliler devletine son verdi.

Büyük Selçuklu Devleti

Selçuklu Devletine adını veren Selçuk Bey”dir.Sselçuk bey yabgunun egemenliğine son vererek burada bağımsılığını ilan etti.O”nun bu başarısını gören diğer beylikler ona katıldılar.Ölümünden sonra yerine oğlu Arslan bey geçti.Ama Gaznelilerin onu kaçırması üzerine yönetimi Çağrı ve Tuğrul Beyler aldı.Selçuklular Karahanlılar ve Gaznelilerden gördükleri büyük baskılar sonucunda Horasan”a yerleştiler ve Gaznelilerle başarılı savaşlar yaptılar.Dandanakan Kalesi yakınında yapılan Dandanakan Savaşı sonucunda Büyük Selçuklu Devleti kuruldu.Bu zaferden sonra Anadolu”ya akın yapan Türkmenler büyük gruplar halinde Selçuklulara katıldı.Ancak Selçuklu”nun toprakları Türkmenlere yetmediği için onları topraklarına yani Anadaolu”ya göndermiştir.Bu sayede Anadolu Türkleşmeye başlamıştır.Anadaoluda Bizans akıunları başlamıştı.İbrahim Yinal ve Kutalmış”ın kuvvetleri Pasinler savaşında Bizans ve Gürcü kuvvetlerini yenilgiye uğrattılar.Bu sıralarda Abbasi halifesi Büveyhoğulları tarafından baskı altıona alınmıştı.Tuğrul Bey Bağdat”a giderek Büveyhoğullarına son verdi.Böylece Irak, Suriye ve Hicaz Selçuklulara geçti.Tuğrul Bey”in ölümünen sonra Yerine Çağrı bey”in oğlu Alp arslan geçti.Bizans ordusunun Anadolu”ya ilerlemesini öğrenen Alp arslan Romen Diyojen komutasındaki Bizans ordusunu 1071 Malazgirt Savaşı sonucu yenilgiye uğrattı.Bu savaş sonunda Anadolunun kapıları Türklere açıldı.Alp Arslan”ın ölümünden sonra yerine oğlu Melikşah geçti.Selçuklular bu dönemde en üst seviyeye ulaştılar.Babası Alp Arslan”ın veziri olan Nizamülmük”ü görevinde bıraktı.Melikşah”ın vefatından sonra Devlet birliğini koruyamadı .Secer”in vefatından sonra Devlet tamamen parçalandı.

Harzemşahlar (1097-1231)

Devletin kurucusu Atsız”dır.Atsız”ın oğlu İl-Arslan Sencer”in vefatından sonra bağımsızlığını ilan etti.Alaeddin Tekiş döneminde topraklarını genişlettiler.Ancak o sıralar Moğol istilası başlamıştı.Ondan sonra yerine Celaleddin Harzemşah geçti. I.Alaeddin Keykubad ile savaşan Celaleddin Yassıçimen savaşında yenildi.Ölümünden sonra Devlet yıkıldı.

Eyyübiler (1174-1250)

Kurucusu Selahattin Eyyubi”dir.Kısa zamanda Filistin, Suriye, Irak ve Düneydoğu Anadolu”yu ele geçirdi.Daha sonra ise Kudüs”ü ele geçirdi.Ölümünden sonra Kardeşi Melik Seyettin yerine geçti.Onunda ölümünden sonra Devlet yıkıldı.

Memlükler
Kurucusu Aybey”dir.Durumunu güçlendirdi ve haçlılara savaş açtı.Ölümünden sonra yerine Sultan Baybars geçti.Baybars moğollarla başarılı savaşlar yaptı.Ondan sonra yerine Kalavun geçti.Osmanlı Padişahlarından Yavuz Sultan Selim 1516 Mercidabık ve 1517 Ridaniye savaşlarını yenerek Memlüklere son verdi ve Halifeliği Osmanlılara getirdi.

Burda Osmanlı Devleti”ne geçmiyorum.Osmanlı Başlı başına bir makale konusu saten ama yüzeysel olarak değinecek olursak;

Fatih Sultan Mehmet”in Memlüklere Hicaz su yolları ile ilgili önerisini Memlükler iç işlerine karışmak olarak değerlerndirmiştir.Bu olaydan sonra Osmanlı-Memlük ilişkileri durma noktasına gelmiştir.II. Bayezid döneminde Memlüklerin Padişah olan II.Bayezid”e karşı Cem Sultan”ı korumaları İlişkileri giderek bozmuştur.Yavuz Sultan Selim”in doğu seferinde Memlüklerle yaptığı iki savaş sonunda(Mercidabık & Ridaniye) Memlükleri yıkmayı başarmıştır.Savaş sonunda Memlüklerin bütün varlıklarını Başkent İstanbul”a getiren Yavuz Sultan Halife Elbiselerinide getirerek Halifeliğin Osmanlı Devletine Geçmesini sağlamıştır.Aynı zamanda İlk Halife olmuştur.Bu olaydan sonra Osmanlı Devleti bütün İslam Aleminin Lideri haline gelmiştir ve İslamın koruyucusu olmuştur.

Etiketler:türklerin islamiyete hizmetleri türklerin islamiyete katkıları türklerin islamiyete olan hizmetleri türklerin islamiyete hizmetleri maddeler halinde türklerin islama hizmetleri türklerin islamiyete katkıları maddeler halinde türklerin islamiyete hizmetleri nelerdir maddeler halinde türklerin islamiyete hizmetleri türklerin islama katkıları türklerin islamiyeti hizmetleri turklerin islamiyete Hizmetleri türklerin islamiyet hizmetleri türklerin islamiyete hizmeti türklerin islamiyete hizmetleri özet türklerin islamiyete katkıları nelerdir türkleri islamiyete türklerin hizmeti türklerin islamiyetin hizmetleri türkleri islamiyete hizmetleri türkler ve islamiyete hizmetleri
Türklerin kökeni: Türkiye Türklerinin kökenin tarihsel süreç ele alınarak Orta Asya'ya dayandığı kabul edilmektedir. Fakat Stanford Üniversitesi Tıp Fakültesi Genetik Bölümü'nün hazırladığı "Anadolu'nun genetik profili" araştırması Türkiye'de az bir kesimin köklerinin Orta Asya'ya dayandığını, Anadolu Türklerinin genetik bir havuz oluşturduğunu ortaya koymaktadır. İsviçre merkezli iGenea şirketinin yaptığı araştırma ise Türkiye'de yaşayan Türkler'in sekiz farklı etnik gruba ait genleri taşıdığını belirledi. Araştırmaya göre, Türkiye Avrupalı uluslar arasında en karmaşık genlere sahip topluluğu oluşturmaktadır. Anadolu'nun tarih boyunca istilalara ve göçlere açık olması bu durum için örnek oluşturmaktadır.
Türklerin Altın Kitabı: Türklerin Altın Kitabı, Refik Özdek tarafından yazılan Türk tarih kitabıdır. Türklerin M.Ö. 1050 yılından başlayarak Türk Kurtuluş Savaşı'na kadar geçen süreçte askeri, bilim, sanat, siyasi, ekonomi alanındaki geçmişini anlatan 4 ciltlik seridir.
Türklerin İslamiyet'e girişi: Türklerin büyük kısmı İslamiyet'ten önce Şamanizm inancına sahiptiler. Yaklaşık 10. yy'a kadar Şamanizm Türkler arasında en yaygın din olmuştur.
Türk devletleri listesi: Türk devletleri tarih boyunca Türk halkları tarafından kurulmuş özerk cumhuriyet, beylik ve bağımsız cumhuriyet, beylik, imparatorluk ve hanedanlıkları içerir.

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayınlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir